تفسیر اثنی عشری (حسینی شاه عبدالعظیمی)
فَوَقاهُ اللَّهُ سَيِّئاتِ ما مَکَرُوا وَ حاقَ بِآلِ فِرْعَوْنَ سُوءُ الْعَذابِ (45)
فَوَقاهُ اللَّهُ: پس نگاه داشت خدا حزبيل را از شر، سَيِّئاتِ ما مَکَرُوا:
بديهاى آنچه مکر کردند و انديشه نمودند در باره قتل او.
روايت است که فرعون امر به قتل حزبيل نمود، فرار کرد به کوهى که در آن نواحى بود متحصن شد و به عبادت مشغول گرديد. حق تعالى درندگان را به حراست او امر نمود، آنها به حوالى کوه آمده پاسبانى او مى‌کردند و اين از ميان من تفويض او بود. فرعون بعض خواص خود را فرستاد تا او را بياورند و به سياست رسانند. ايشان چون آنجا رسيدند و نماز او و محافظت سباع را مشاهده، هراسان گشته، نزد فرعون آمده واقعه را گفتند فرعون از ترس آنکه مبادا اين سخن فاش گردد امر به قتل آنها نمود «1».
تبصره:
علامه مجلسى رحمه اللّه فرمايد: احاديث در باب کشته شدن مؤمن آل فرعون و نجات يافتن او مختلف است، ممکن است در اول از کشتن نجات يافته و آخر به درجه شهادت فايز شده باشد «2».
بيان:
بنابراين مراد نگهدارى خدا او را از مکر آنان، حفظ دين او باشد که نتوانستند او را از دين برگردانند به استعانت الهى و استقامت خود او به دين حق از دنيا رفت بعد از مجاهدات بسيار.
تتمه:
در خصال- ابن بابويه رحمه اللّه از حضرت صادق عليه السّلام روايت نموده فرمود: عجب دارم از کسى که فزع دارد از چهار چيز، چگونه تمسک ننمايد به چهار چيز:
«1» منهج الصادقين، ج 8، (چ علمى- 1333 تهران) ص 147.
«2» حياة القلوب (چ اسلاميه) ج 1 باب 13 فصل 4 ص 242.
جلد 11 - صفحه 315
1- عجب دارم از کسى که بترسد، چگونه تمسک ننمايد به قول خداوند عزّ و جلّ: «حسبنا اللّه و نعم الوکيل». بدرستى که شنيدم خدا فرموده به عقب آن:
«فَانْقَلَبُوا بِنِعْمَةٍ مِنَ اللَّهِ وَ فَضْلٍ لَمْ يَمْسَسْهُمْ سُوءٌ».
2- عجب دارم از آنکه غمناک گردد، چگونه تمسک ننمايد به فرمايش:
«لا إِلهَ إِلَّا أَنْتَ سُبْحانَکَ إِنِّي کُنْتُ مِنَ الظَّالِمِينَ» بدرستى که خداى تعالى در عقب آن فرمايد: «فَاسْتَجَبْنا لَهُ وَ نَجَّيْناهُ مِنَ الْغَمِّ وَ کَذلِکَ نُنْجِي الْمُؤْمِنِينَ».
3- عجب دارم از آنکه مکر به او نمايند، چگونه تمسک ننمايد به فرمايش:
«وَ أُفَوِّضُ أَمْرِي إِلَى اللَّهِ إِنَّ اللَّهَ بَصِيرٌ بِالْعِبادِ» بدرستى که خداى عزّ و جلّ در عقب آن فرمايد: «فَوَقاهُ اللَّهُ سَيِّئاتِ ما مَکَرُوا».
4- عجب دارم از کسى که اراده دارد زينت دنيا را، چگونه تمسک نکند به فرمايش: «ما شاءَ اللَّهُ لا قُوَّةَ إِلَّا بِاللَّهِ» پس به درستى که خدا فرمايد در عقب آن: «إِنْ تَرَنِ أَنَا أَقَلَّ مِنْکَ مالًا وَ وَلَداً فَعَسى رَبِّي أَنْ يُؤْتِيَنِ خَيْراً مِنْ جَنَّتِکَ» «1».
وَ حاقَ بِآلِ فِرْعَوْنَ: و فرو گرفت به قوم فرعون، سُوءُ الْعَذابِ: بدى عذاب که قتل باشد نسبت به جماعتى که براى گرفتن حزبيل رفته بودند، يا به تمام قبطيان که غرق در دريا شدند.
خاتمه:
واقعه مؤمن آل فرعون سرمشق بزرگى است براى مؤمنين اين امت که دريابند شرافت و بزرگوارى را به سبب ثبات و استقامتى که در ديندارى ظاهر گردانيد به مرتبه‌اى که منظور نظر خداوند رحمان واقع شد و وصف او را در کلام مجيد قرآن بيان و نام نيک او در عالم تا قيامت باقى ماند، و حضرت پيغمبر صلى اللّه عليه و آله فرمود: الصّديقون ثلثه حبيب نجّار مؤمن ال يس، و حزبيل مؤمن ال فرعون، و علىّ بن ابى طالب مؤمن ال محمّد عليهم السّلام «2» راستگويان در گفتار و کردار سه نفرند: حبيب نجار، مؤمن آل يس؛ و حزبيل، مؤمن آل فرعون؛ و على بن ابى طالب، مؤمن آل محمد عليهم السلام.
«1» کتاب الخصال شيخ صدوق، ج 1، باب الاربعة روايت 43 ص 218.
«2» رجوع کنيد به ذيل آيه (27 سوره يس)
جلد 11 - صفحه 316