تفسیر اثنی عشری (حسینی شاه عبدالعظیمی)
وَ لَقَدْ أَرْسَلْنا رُسُلاً مِنْ قَبْلِکَ مِنْهُمْ مَنْ قَصَصْنا عَلَيْکَ وَ مِنْهُمْ مَنْ لَمْ نَقْصُصْ عَلَيْکَ وَ ما کانَ لِرَسُولٍ أَنْ يَأْتِيَ بِآيَةٍ إِلاَّ بِإِذْنِ اللَّهِ فَإِذا جاءَ أَمْرُ اللَّهِ قُضِيَ بِالْحَقِّ وَ خَسِرَ هُنالِکَ الْمُبْطِلُونَ (78)
وَ لَقَدْ أَرْسَلْنا رُسُلًا: و هر آينه بتحقيق فرستاديم پيغمبران را، مِنْ قَبْلِکَ: پيش از زمان تو، مِنْهُمْ مَنْ قَصَصْنا عَلَيْکَ: بعضى از کسانيند که بيان نموديم قصه ايشان را براى تو، و آنها بيست و نه پيغمبرند. وَ مِنْهُمْ مَنْ لَمْ نَقْصُصْ عَلَيْکَ: و بعضى از ايشان که نه نام ايشان و نه قصه ايشان را بر تو خوانده‌ايم که عدد آنها بنابر مشهور يکصد و بيست و چهار هزار بوده‌اند و اقرار به آنها لازم به اسم و رسم ايشان نيست، بلکه بايد اعتراف و ايمان آورد به ايشان: اول آنها حضرت آدم عليه السّلام و آخر آنها پيغمبر ما حضرت محمد بن عبد اللّه صلّى اللّه عليه و آله که خاتم انبياء و بعد از او پيغمبرى از جانب خدا نيامده و نخواهد آمد تا روز قيامت که حشر خلايق باشد و ادعاى پيغمبرى بعد از آن حضرت کفر است.
وَ ما کانَ لِرَسُولٍ: و نبود هيچ پيغمبرى را، أَنْ يَأْتِيَ بِآيَةٍ: اينکه بياورد معجزه‌اى که نشانه نبوت او باشد، إِلَّا بِإِذْنِ اللَّهِ: مگر به فرمان خدا، يعنى معاندان شما از پيغمبر من معجزه مقترحه «دلخواهى» خواهند و حال آنکه هيچ پيغمبرى مستقل در اظهار معجزه بدون اذن نيست، و عدم اذن در معجزات مقترحه به جهت آنست که حکمت و مصلحت مقتضى وقوع آن نباشد. فَإِذا جاءَ أَمْرُ اللَّهِ: پس چون بيايد فرمان خدا به عذاب اهل اقتراح بعد از وضوح دلالت آيات بر صدق نبوت سيد البرايات، قُضِيَ بِالْحَقِ: حکم کرده شود به حق ميان اهل کفر و ايمان و ساير ابرار و فجار، که يعنى مشرک مبطل معذب، و مؤمن محق نجات
جلد 11 - صفحه 338
يابد. وَ خَسِرَ هُنالِکَ الْمُبْطِلُونَ: و زيانکار گردد آنجا اهل بطلان، يعنى معاندان که از ديدن معجزه که دلالت بر نبوت مى‌کند اقتراح معجزه ديگر کنند و معهذا در صدد ابطالند، در روز قيامت از بهشت محروم و در جهنم به انواع عقوبت معذب شوند.