در طول تاريخ بشر، افرادى به خاطر علومى که سبب تمدن و پيشرفت و کسب ثروت است و يا به خاطر آگاهى‌هايى که از اقوام و نياکان درباره عقائد خود دارند خود را از وحى و انبيا بى نياز مى‌پندارند. آرى انسان‌هاى کم ظرفيّت همين که چند کلمه‌اى فراگرفتند يا مدرک و مقامى به دست آوردند مغرور مى‌شوند.
در قرآن سه مرتبه جمله‌ى «نَصِيباً مِنَ الْکِتابِ»* آمده که به معناى علم داشتن به گوشه‌اى از کتاب است و در هر سه مورد افرادى گرفتار انحراف شده‌اند چون از علم کافى برخوردار نبودند بلکه نصيبى از علم داشتند؛
جلد 8 - صفحه 303
يک جا مى‌فرمايد: کسانى که نصيبى از علم دارند به حقّ پشت مى‌کنند. «1»
در جاى ديگر مى‌فرمايد: آنان به جاى حقّ گمراهى را خريدند. «2»
و در آيه‌اى ديگر مى‌فرمايد: اين گروه به جاى ايمان به خدا و رسول به بت و طاغوت ايمان مى‌آورند. «3»
به هر حال علم کم، انسان را در معرض غرور و خود باختگى و دين فروشى قرار مى‌دهد. در اين آيه نيز مى‌فرمايد: علم اندک مانع حقّ پذيرى است. «فَرِحُوا بِما عِنْدَهُمْ مِنَ الْعِلْمِ»
قرآن براى علم سه مرحله بيان کرده است:
الف) علم مفيد که سبب رشد معنوى انسان باشد، همان گونه که موسى به خضر عليهما السلام گفت: آيا اجازه مى‌دهى من همسفر تو باشم تا از آنچه مى‌دانى و سبب رشد من است به من بياموزى. «4»
ب) علم بى فايده، نظير علم به عدد اصحاب کهف که آيا سه نفر بودند يا پنج نفر يا هفت نفر، زيرا مهم تصميم آنان براى حفظ دينشان بود. «5»
ج) علم مضرّ، نظير علم سحر و جادو براى جدايى ميان زن و مرد. «6»