1- اضطرارها فطرت را شکوفا مى‌کند و کفّار را به سراغ ايمان مى‌آورد ولى ايمانِ اضطرارى ارزشى ندارد. «فَلَمْ يَکُ يَنْفَعُهُمْ إِيمانُهُمْ»
2- ايمان بايد اختيارى باشد نه از روى اضطرار و ناچارى. «فَلَمْ يَکُ يَنْفَعُهُمْ إِيمانُهُمْ»
3- نقل سرنوشت کفّار، براى آيندگان عبرت است. قالُوا آمَنَّا ... فَلَمْ يَکُ يَنْفَعُهُمْ إِيمانُهُمْ
4- کيفرها و پاداش‌هاى الهى، قانونمند است. رَأَوْا بَأْسَنا ... سُنَّتَ اللَّهِ ...
5- کارساز نبودن ايمان اضطرارى، از سنّت‌هاى الهى است. سُنَّتَ اللَّهِ الَّتِي ...
«1». تفسير نورالثقلين.
جلد 8 - صفحه 306
(سنّت خداوند در همه افراد وجوامع يکسان است. «وَ لَنْ تَجِدَ لِسُنَّةِ اللَّهِ تَبْدِيلًا» «1»)*
6- لحظه‌ى مرگ، خسارت انسان جلوه مى‌کند. «خَسِرَ هُنالِکَ»
7- ايمان اضطرارى که فرصت عمل براى انسان باقى نمى‌گذارد خسارت است.
قالُوا آمَنَّا ... خَسِرَ هُنالِکَ الْکافِرُونَ
8- در هفت آيه‌ى قبل خوانديم: «خَسِرَ هُنالِکَ الْمُبْطِلُونَ» و در اين جا مى‌خوانيم:
«خَسِرَ هُنالِکَ الْکافِرُونَ» معلوم مى‌شود که کافران اهل باطل هستند و اهل باطل، کافران.
«والحمدللّه ربّ العالمين»
«1». احزاب، 62؛ فاطر، 43 و فتح، 23.
جلد 8 - صفحه 309
سوره فصّلت
اين سوره مکى است و پنجاه و چهار آيه دارد. نام اين سوره برگرفته از آيه‌ى سوم است و آن را «حم سجده» نيز مى‌گويند، چون با «حم» شروع مى‌شود و در ميان چهار سوره‌اى که سجده‌ى واجب دارد اولين سوره است.
آيات اين سوره درباره‌ى رستاخيز، تاريخ اقوام پيشين، عظمت قرآن و نشانه‌هاى قدرت خداوند در هستى مى‌باشد.
در حديث مى‌خوانيم که رسول خدا صلى الله عليه و آله هر شب، قبل از خواب سوره‌ى تبارک و حم سجده را تلاوت مى‌فرمودند. «1»
«1». تفسير روح المعانى.
جلد 8 - صفحه 310
بِسْمِ اللَّهِ الرَّحْمنِ الرَّحِيمِ
به نام خداوند بخشنده مهربان.