تفسیر اثنی عشری (حسینی شاه عبدالعظیمی)
وَ رَسُولاً إِلى بَنِي إِسْرائِيلَ أَنِّي قَدْ جِئْتُکُمْ بِآيَةٍ مِنْ رَبِّکُمْ أَنِّي أَخْلُقُ لَکُمْ مِنَ الطِّينِ کَهَيْئَةِ الطَّيْرِ فَأَنْفُخُ فِيهِ فَيَکُونُ طَيْراً بِإِذْنِ اللَّهِ وَ أُبْرِئُ الْأَکْمَهَ وَ الْأَبْرَصَ وَ أُحْيِ الْمَوْتى بِإِذْنِ اللَّهِ وَ أُنَبِّئُکُمْ بِما تَأْکُلُونَ وَ ما تَدَّخِرُونَ فِي بُيُوتِکُمْ إِنَّ فِي ذلِکَ لَآيَةً لَکُمْ إِنْ کُنْتُمْ مُؤْمِنِينَ (49)
وَ رَسُولًا إِلى بَنِي إِسْرائِيلَ: و قرار دهم او را پيغمبر به سوى بنى اسرائيل.
نزد علماى اماميه حضرت عيسى عليه السّلام از پيغمبران اولوا العزم و صاحب دين و شريعت مستقله بود به سوى تمام بنى اسرائيل، بلکه بسوى تمام مردم تا بعثت حضرت خاتم صلّى اللّه عليه و آله و سلّم. أَنِّي قَدْ جِئْتُکُمْ: در حالى که وقت رسالتش گويا باشد: بتحقيق آمده‌ام شما را، بِآيَةٍ مِنْ رَبِّکُمْ: به نشانه و به علامتى از جانب پروردگار شما، و آن معجزه گواهى رسالت من باشد. مراد از آيه، جنس است نه فرد، زيرا پنج علامت ذکر فرمايد.
«1» بحار الانوار، جلد 2، صفحه 316، حديث اوّل- توحيد صدوق، باب 33، صفحه 236، حديث اوّل
تفسير اثنا عشرى، ج2، ص: 106
معجزه اول: أَنِّي أَخْلُقُ لَکُمْ مِنَ الطِّينِ: بدرستى که من تصوير مى‌کنم و مى‌سازم براى شما از گل، کَهَيْئَةِ الطَّيْرِ: مانند شکل مرغى، فَأَنْفُخُ فِيهِ: پس مى‌دمم نفس خود را در آن چيز که به شکل مرغ است، فَيَکُونُ طَيْراً بِإِذْنِ اللَّهِ:
پس مى‌گردد آن گل مصوّر، مرغى زنده، پرواز کننده به امر و فرمان الهى.
مفسرين گفته‌اند: آن مرغ شکل خفّاش، جهت تخصيص خفاش براى آن بود که در ميان مرغان خلقتش عجيب‌تر و تمام‌تر مى‌باشد.
چنانچه حضرت امير المؤمنين عليه السّلام در نهج البلاغه فرمايد: از صنعتهاى لطيفه و حکمتهاى عجيبه الهيه، چيزى است که به ما نشان داده از علوم و معارف مشکله در خلقت خفاش، يعنى شبکور؛ مى‌بندد چشمهاى او را روشنائى، و مى‌گشايد ديده او را تاريکى، يعنى روشنائى آفتاب که سبب باز شدن هر چشمى و موجب نور بصر است، مى‌بندد چشم خفاش را و مانع ديدن او مى‌شود؛ و برعکس، تاريکى شب که مانع بصر هر حيوانى است، به قدرت کامله الهى باز مى‌گرداند چشم او را و سبب ديدن او مى‌شود. و حال آنکه نور نفس ظهور و بروز اشياء؛ و ظلمت نفس خفا و مانع ظهور است، بر ضد مقتضاى خود اثر مى‌بخشد. اين از عجائب حکمت است، چگونه مقرر فرمايد شب را چراغى که به آن طلب روزى کند. و ديگر از غرائب او آنکه پرهايش از گوشت بدنش باشد مانند پره‌هاى گوش بدون استخوان، و پر به طورى که نازک و رقيق نيستند تا پاره شوند، و ضخيم نيستند تا سنگين باشد براى پريدن. و نيز هيچ پرنده‌اى دندان ندارد مگر خفاش، و تمام طيور تخم گذارند الا خفاش که بچه را مى‌زايد و حايض شود مانند زنان، و پستان دارد که بچه خود را شير دهد بر خلاف ساير پرندگان. از اينها عجيب‌تر آنکه پرواز کند در حالى که بچه‌اش به او چسبيده و شير خورد و از مادر جدا نشود، نه در زمين و نه در هوا تا اعضايش قوى و پر و بالش درآيد. منزه است خالق و آفريدگار هر چيز بر غير وضع معمولى
تفسير اثنا عشرى، ج2، ص: 107
آن. «1» معجزه دوم: وَ أُبْرِئُ الْأَکْمَهَ: و برى سازم و خوب نمايم و علاج کنم کور مادرزاد را، يا ممسوح العين را از علت نابينائى.
معجزه سوم: وَ الْأَبْرَصَ: و پاک سازم و خوب گردانم کسى را که به مرض پيسى مبتلا باشد.
تبصره: سنت الهيه بر اين قرار گرفته که معجزات انبياء که اثبات نبوت ايشان را فرمايد، از نوع فعلى باشد که اهل آن عصر در آن ماهر باشند، چنانکه زمان حضرت ابراهيم عليه السّلام کمال نجوم بود، او را مناقض آن داده شد؛ و زمان حضرت يوسف عليه السّلام علم تعبير خواب شهرت داشت، علم تعبير خواب به او عطا شد؛ و زمان حضرت موسى عليه السّلام سحر تکميل بود، لذا معجزه او عصا واقع شد؛ و زمان حضرت عيسى عليه السّلام اطباء يونانى ماهر در طب بودند، اينگونه امور واقع شد که ايشان عاجز بودند.
معجزه چهارم: وَ أُحْيِ الْمَوْتى بِإِذْنِ اللَّهِ: و زنده مى‌نمايم مردگان را به امر و فرمان خدا. تکرار اين کلمه براى رفع توهم الوهيت است، زيرا وقوع احياى موتى از مخلوق محال است. در احاديث وارد شده که حضرت عيسى عليه السّلام چهار نفر را زنده نمود:
1- عازر که از دوستان آن حضرت بود، ميان او و حضرت سه روز راه بود. سه روز هم از فوت او گذشته بود، به سر قبر او آمد، دعا نمود، خداى تعالى او را زنده فرمود.
2- پسر پيره زنى بود که در عقب جنازه او مادرش بى‌تابى مى‌نمود.
3- زنى که مرده بود، قومش نزد حضرت تضرع نمودند، دعا فرمود، زنده شد.
4- سام پسر نوح عليه السّلام که چهار هزار سال فوت شده بود. قوم گفتند
«1» نهج البلاغه- خطبه 151 طبع عبده
تفسير اثنا عشرى، ج2، ص: 108
اگر او را زنده نمائى ما ايمان آوريم. حضرت به سر قبر او آمد و نام الهى بر زبان راند و گفت: قم باذن اللّه، سام از قبر برساخت، و مى‌گفت: آيا قيامت بر پا شده؟ حضرت فرمود: نه، لکن من از خدا خواستم تو را زنده فرمود. پس حضرت عيسى عليه السّلام فرمود: تو در جوانى مرده‌اى، چرا مويت سفيد گشته؟
گفت: چون صدا را شنيدم، گمان کردم قيامت برخاسته، از هول آن موى سرم سفيد شد. پس حضرت فرمود: مت باذن اللّه، فورا موت به او طارى شد. «1» معجزه پنجم: وَ أُنَبِّئُکُمْ بِما تَأْکُلُونَ: و خبر مى‌دهم شما را به آنچه مى‌خوريد، وَ ما تَدَّخِرُونَ فِي بُيُوتِکُمْ: و آنچه ذخيره مى‌کنيد در خانه‌هاى خود، يعنى علم به مغيباتى دارم که شما شک در آن نداشته باشيد. مروى است چون قوم، آيات چهارگانه را مشاهده نمودند، حمل به سحر کردند. حضرت براى رفع اين توهم، معجزه پنجم را فرمود. نقل نموده‌اند چهل نفر با هم متفق شده، هر يک طعامى مخالف هم به خانه برده، مقدارى معين آن را خورده و بقيه معلوم را در مواضع متفرقه نهادند، پس نزد حضرت عيسى عليه السّلام آمده گفتند: ما را خبر ده چه خورده‌ايم و چقدر ذخيره و کجا گذارده‌ايم؟ جبرئيل نازل و او را خبر داده، يک يک را به آنها مى‌گفت. إِنَّ فِي ذلِکَ لَآيَةً لَکُمْ:
بدرستى که در اين امور مذکوره، هر آينه علامتى است مر شما را بر صدق نبوت من، إِنْ کُنْتُمْ مُؤْمِنِينَ: اگر هستيد شما ايمان آورندگان و تصديق کنندگان به حق.
تبصره: علامه مجلسى رضوان الله عليه به سند معتبر از حضرت صادق عليه السّلام روايت نموده که: نامهاى عظيم الهى هفتاد و سه نام است، دو نام از آنها را به عيسى عليه السّلام داده بود، آن معجزات از او ظاهر شد به سبب آن دو نام؛ و هفتاد و دو اسم را به ما عطا فرموده است، و يک نام مخصوص ذات
«1» بحار الانوار- جلد 14- صفحه 259- مجمع البيان، جلد اوّل، صفحه 445
تفسير اثنا عشرى، ج2، ص: 109
سبحانى است، به کسى تعليم نفرموده. «1»