اطیب البیان (سید عبدالحسین طیب)
وَ لَو أَن‌َّ لِلَّذِين‌َ ظَلَمُوا ما فِي الأَرض‌ِ جَمِيعاً وَ مِثلَه‌ُ مَعَه‌ُ لافتَدَوا بِه‌ِ مِن سُوءِ العَذاب‌ِ يَوم‌َ القِيامَةِ وَ بَدا لَهُم مِن‌َ اللّه‌ِ ما لَم يَکُونُوا يَحتَسِبُون‌َ (47)
و اگر بر فرض محال محققا بوده باشد براي کساني که ظلم کردند آنچه در زمين و مثل او با او که دو
جلد 15 - صفحه 325
برابر شود و هر آينه فداء دهند که از عقوبت ظلم نجات پيدا کنند و از بدي عذاب روز قيامت خلاص شوند قبول و پذيرفته نميشود و ظاهر ميشود از براي آنها از جانب خداي متعال عذابي که نبودند گمان ميکردند و باور نميکردند.
وَ لَو أَن‌َّ لِلَّذِين‌َ ظَلَمُوا لو امتناعيه است زيرا احدي فرداي قيامت مالک شيئي نيست بمجرد موت آنچه مالک بودند از آنها سلب ميشود مثل روزي که از مادر متولد شدند که ميفرمايد وَ لَقَد جِئتُمُونا فُرادي کَما خَلَقناکُم أَوَّل‌َ مَرَّةٍ وَ تَرَکتُم ما خَوَّلناکُم وَراءَ ظُهُورِکُم انعام آيه 94 و بر فرض محال اگر براي کساني که ظلم کردند شامل تمام اهل عذاب ميشود زيرا اطلاق ظالم بر تمام آنها صحيح است يا ظالم بنفس بودند که خود را در معرض عذاب انداختند يا ظالم بغير بانبياء و اولياء و مؤمنين حتي ظلم بحيوانات صدق ظالم ميکند چه ظلم جاني يا بدني يا مالي يا عرضي که از امير المؤمنين است که علي حاضر نيست يک دانه از دهان مورچه بگيرد و خداوند هم ميفرمايد إِنّا أَعتَدنا لِلظّالِمِين‌َ ناراً أَحاطَ بِهِم سُرادِقُها وَ إِن يَستَغِيثُوا يُغاثُوا بِماءٍ کَالمُهل‌ِ يَشوِي الوُجُوه‌َ بِئس‌َ الشَّراب‌ُ وَ ساءَت مُرتَفَقاً کهف آيه 28 و يا ظالم بدين که اشد انحاء ظلم است.
وَ ما فِي الأَرض‌ِ جَمِيعاً بر فرض مالک جميع کره زمين باشد از نفوس و حيوانات و انهار و جنات و جواهرات و معادن و مساکن.
وَ مِثلَه‌ُ مَعَه‌ُ يک کره زمين ديگر باشد آن را هم مالک شوند خود انسان سيري ندارد حتي ميگويد «فريدون بملک جهان نيم سير» که گفتند پس از آنکه کره زمين را تصرف کرد آرزو کرد که اي کاش کره ديگري بود آن را هم اشغال ميکرديم چنانچه امروز هم بخيال تصرف در کره ماه و مريخ افتاده‌اند.
لَافتَدَوا بِه‌ِ مِن سُوءِ العَذاب‌ِ يَوم‌َ القِيامَةِ خبرش محذوف است لوضوحه يعني ما تقبّل منهم قبول نميشود که ميفرمايد فَاليَوم‌َ لا يُؤخَذُ مِنکُم فِديَةٌ وَ لا مِن‌َ-
جلد 15 - صفحه 326
الَّذِين‌َ کَفَرُوا مَأواکُم‌ُ النّارُ هِي‌َ مَولاکُم وَ بِئس‌َ المَصِيرُ حديد آيه 14.
وَ بَدا لَهُم مِن‌َ اللّه‌ِ ما لَم يَکُونُوا يَحتَسِبُون‌َ بمخيله احدي خطور نکرده نه نعمتهاي بهشت قابل درک است و نه عذابهاي جهنم
«لانه لا يکون الا عن غضبک و انتقامک و سخطک»
دعاء کميل.
مسئله: مکرر تذکر داده‌ايم که اخباري که دلالت دارد بر اينکه نواصب را بازاء عصات مؤمنين عذاب ميکنند براي اينست که بآنها يا بمواليان آنها ظلم کرده‌اند.