اطیب البیان (سید عبدالحسین طیب)
فَإِذا مَس‌َّ الإِنسان‌َ ضُرٌّ دَعانا ثُم‌َّ إِذا خَوَّلناه‌ُ نِعمَةً مِنّا قال‌َ إِنَّما أُوتِيتُه‌ُ عَلي عِلم‌ٍ بَل هِي‌َ فِتنَةٌ وَ لکِن‌َّ أَکثَرَهُم لا يَعلَمُون‌َ (49)
پس زماني که مساس پيدا کرد انسان را ضرر و بلائي متوجه بما ميشود و دعا ميکند و ميخواند ما را پس از آن زماني که عنايت کرديم و تفضل نموديم و عطا کرديم او را نعمتي از جانب ما ميگويد جز اينکه است که اينکه نعمت را من از روي علم خود تحصيل کردم بلکه اينکه نعمت امتحان او است و لکن اکثر آنها نميدانند.
جلد 15 - صفحه 327
انسان در هر بلاء و مصيبتي گرفتار ميشود گردن خدا ميگذارد بلکه بسا کفريات ميگويد و رو بخدا ميرود و الحاح و التماس و دعاء ميکند که بسا يکي از حکم مصائب همين باشد که متوجه شود و بخود بيايد چنانچه ميفرمايد فَأَخَذناهُم بِالبَأساءِ وَ الضَّرّاءِ لَعَلَّهُم يَتَضَرَّعُون‌َ انعام آيه 42 لکن چون دفع آن بلاء و مصيبت از او شد بکلي فراموش ميکند که ميفرمايد وَ إِذا مَس‌َّ الإِنسان‌َ الضُّرُّ دَعانا لِجَنبِه‌ِ أَو قاعِداً أَو قائِماً فَلَمّا کَشَفنا عَنه‌ُ ضُرَّه‌ُ مَرَّ کَأَن لَم يَدعُنا إِلي ضُرٍّ مَسَّه‌ُ يونس آيه 12 ولي غافل از اينکه منشأ اينکه بلاء و مصيبت و ضرر خود او است که ميفرمايد وَ ما أَصابَکُم مِن مُصِيبَةٍ فَبِما کَسَبَت أَيدِيکُم شوري آيه 29 لذا ميفرمايد:
فَإِذا مَس‌َّ الإِنسان‌َ ضُرٌّ دَعانا ولي اگر نعمتي باو عنايت شد مستند به خود ميداند.
ثُم‌َّ إِذا خَوَّلناه‌ُ نِعمَةً مِنّا عطا فرموديم باو نعمتي از جانب خودمان.
قال‌َ إِنَّما أُوتِيتُه‌ُ عَلي عِلم‌ٍ خود تحصيل کردم و زحمت کشيدم و به علم و تدبير خود بدست آوردم چنانچه قارون گفت إِنَّما أُوتِيتُه‌ُ عَلي عِلم‌ٍ عِندِي قصص آيه 78.
بَل هِي‌َ فِتنَةٌ امتحان است که آيا شکرگزار ميشود يا کفران ميکند وَ لَئِن کَفَرتُم إِن‌َّ عَذابِي لَشَدِيدٌ ابراهيم آيه 7.
وَ لکِن‌َّ أَکثَرَهُم لا يَعلَمُون‌َ که اگر بلائي متوجه شد توبه و انابه و تضرع کنند و اگر نعمتي عنايت شد قدردان و شکرگزار باشند.