1- اولين اقدام پيامبر، نفى معبودهاى دروغين و اثبات خداى يکتاست. «جَعَلَ الْآلِهَةَ إِلهاً واحِداً»
2- کفّار هم در توحيد گرفتار بودند، «أَ جَعَلَ الْآلِهَةَ إِلهاً واحِداً» هم در نبوّت، «عَجِبُوا أَنْ جاءَهُمْ مُنْذِرٌ مِنْهُمْ»- آيه‌ى قبل- و هم در معاد. «أَ إِنَّا لَمَبْعُوثُونَ» «1»
3- براى اکثر مردم، دست برداشتن از عقايد ديرينه و توجّه به افکار جديد سخت و شگفت‌آور است. «أَ جَعَلَ- لَشَيْ‌ءٌ عُجابٌ»
4- گاهى باطل چنان اوج و قدرت مى‌گيرد که سخن حقّ سخنى عجيب و غير قابل قبول مى‌شود. «هذا لَشَيْ‌ءٌ عُجابٌ»
5- سردمدارانِ کفر، براى نفوذ کلام خود، اول خودشان به انحراف مى‌روند و بعد به ديگران سفارش رفتن مى‌کنند. انْطَلَقَ الْمَلَأُ ... أَنِ امْشُوا
6- در ميان کفّار، گروهى عامل انحراف و سرسختى ديگران هستند. «وَ انْطَلَقَ الْمَلَأُ مِنْهُمْ أَنِ امْشُوا وَ اصْبِرُوا»
7- کفّار را از گفتار و رفتارشان بشناسيم:
الف) شبهه‌افکنى و فتنه‌جويى. أَ جَعَلَ الْآلِهَةَ ... لَشَيْ‌ءٌ عُجابٌ- عَجِبُوا
ب) دور کردن مردم از اجتماعات حقّ. «امْشُوا»
ج) به جاى دعوت به تفکّر، دعوت به تعصّب و مقاومت. «اصْبِرُوا»
د) تکيه بر آيين نياکان يا طرح آيين ديگران در برابر اسلام. «ما سَمِعْنا بِهذا»
8- کفّار براى دعوت ديگران از گرايش‌هاى آنان سوء استفاده مى‌کنند. «اصْبِرُوا عَلى آلِهَتِکُمْ»
9- هر نوع پايدارى و صبرى پسنديده نيست. «اصْبِرُوا عَلى آلِهَتِکُمْ» چنانکه هر نوع
«1». اسراء، 49.
جلد 8 - صفحه 83
نوآورى محکوم نيست تا گفته شود. بِهذا ... اخْتِلاقٌ
10- پيامبران، صبر را در راه خدا قرار مى‌دهند. «وَ لِرَبِّکَ فَاصْبِرْ» و کفّار، صبر را در راه بت‌ها. «اصْبِرُوا عَلى آلِهَتِکُمْ»
11- سردمداران کفر، پايدارى بر انحراف را تبليغ و ترويج مى‌کنند. «إِنَّ هذا لَشَيْ‌ءٌ يُرادُ»