تفسیر اثنی عشری (حسینی شاه عبدالعظیمی)
إِنَّا نَحْنُ نُحْيِ الْمَوْتى وَ نَکْتُبُ ما قَدَّمُوا وَ آثارَهُمْ وَ کُلَّ شَيْ‌ءٍ أَحْصَيْناهُ فِي إِمامٍ مُبِينٍ «12»
شأن نزول:
بنو سليم خدمت حضرت عرض کردند: خانه‌هاى ما از مسجد دور است، رخصت فرما نزديک مسجد خانه گيريم. حضرت فرمود: در جاى خود باشيد که نشانه‌هاى پاى شما را که به مسجد تردد کنيد مى‌نويسند، هر گاه راه دورتر باشد قدم بيشتر، و به هر قدمى ثوابى مترتب شود؛ حق تعالى بر مصداق قول پيغمبر اين آيه نازل فرمود:
جلد 11 - صفحه 61
إِنَّا نَحْنُ نُحْيِ الْمَوْتى: بدرستى که ما زنده فرمائيم مردگان را در روز قيامت، يا دلهاى مرده را به هدايت ارشاد، وَ نَکْتُبُ ما قَدَّمُوا: و بنويسيم ما آنچه پيش فرستاده‌اند از اعمال صالحه و افعال طالحه و خير و شر و طاعت و معصيت و بر وفق آن مجازات دهيم، وَ آثارَهُمْ: و بنويسيم اثرهاى ايشان را، يعنى نشانه‌هاى اقدام ايشان را که بردارند به طرف مساجد.
بعد از نزول اين آيه حضرت پيغمبر صلّى اللّه عليه و آله فرمود: انّ اعظم الناس اجرا فى الصّلوة ابعدهم اليها مشيا فابعدهم: «1» عظيمترين مردمان در اجر نماز، کسى است که دورتر باشد راه آمدن ايشان به مسجد، بعد از آن کسى که از او دورتر باشد. جابر بن عبد اللّه انصارى گفت: چون اين کلام بشنيديم تمنا داشتيم که خانه‌هاى ما دورتر باشد تا ثواب بيشتر باشد.
تنبيه: «آثار» عبارتند از آنچه بعد از انسان باقيمانده، بنابراين شامل است تمام امورى که آثار آن بعد از شخص باقى ماند از خير و شر و حسنه و سيئه، چنانچه در ثواب الاعمال- ابن بابويه (رحمه اللّه) از حضرت باقر عليه السلام:
ايّما عبد من عباد اللّه سنّ سنّة هدى کان له اجر مثل اجر من عمل بذلک من غير ان ينقص من اجرهم شى‌ء و ايّما عبد من عباد اللّه سنّ سنّة ضلالة کان عليه مثل وزر من فعل ذلک من غير ان ينقص من اوزارهم شى‌ء: «2» هر بنده‌اى از بندگان خدا تأسيس کند سنّت هدايتى را، باشد براى او اجر مثل اجر کسانى که عمل کنند به آن بدون اينکه از اجر آنها کم شود. و هر بنده‌اى از بندگان خدا تأسيس کند سنت ضلالتى را، باشد براى او از وزر مثل کسانى که بجا آورند بدون اينکه ناقص شود از وزر و وبال آنان چيزى.
وَ کُلَّ شَيْ‌ءٍ أَحْصَيْناهُ: و همه چيزها از خوب و بد شمرديم و بيان کرديم، يعنى همه آن را نوشتيم، فِي إِمامٍ مُبِينٍ: در دفترى که پيشوائى روشن است، يعنى لوح محفوظ که سر دفتر جميع دفاتر است.
«1» منهج الصادقين، ج 7، ص 473.
«2» ثواب الاعمال (چ بيروت 1403 ق) ص 162 و نور الثقلين، ج 4، ص 378، ح 24.
جلد 11 - صفحه 62
ابى بصير از حضرت باقر عليه السلام فرمود: اتّقوا المحقّرات من الذنوب فانّ لها طالبا؛ لا يقول احدکم: اذنب و استغفر، انّ اللّه عزّ و جلّ يقول: «سنکتب ما قدّموا و اثارهم و کلّ شى‌ء احصيناه فى امام مبين.» «1» بپرهيزيد کوچکترين گناهان را، پس بدرستى که براى آن مطالبه کننده است. نگويد يکى از شما: گناه کنم و توبه نمايم، بدرستى که خدا فرموده زود است که ما بنويسيم آنچه را که مقدم دارند و آنچه بعد از ايشان باقى ماند و همه چيزها در لوح محفوظ ثبت است.
تتمه: برهان برسى؛ از ابن عباس: چون آيه «وَ کُلَّ شَيْ‌ءٍ أَحْصَيْناهُ فِي إِمامٍ مُبِينٍ»: نازل شد، ابو بکر و عمر برخاسته عرض کردند: يا رسول اللّه صلّى اللّه عليه و اله آيا او تورات است؟ فرمود: نه. عرض کردند: انجيل است؟ فرمود: نه.
گفتند: قرآن است؟ فرمود: نه. پس رو آورد به حضرت امير المؤمنين عليه السلام، حضرت فرمود: او اينست آن کسى که شمرده است در او علم هر شيئى را «2»:
و السعيد کل السعيد من احب عليا فى حياته و بعد وفاته و الشقى حق الشقى من ابغض عليا فى حياته و بعد وفاته «3»: سعيد تمام سعيد کسى است که دوست دارد على عليه السلام را در حيات او و بعد از وفات او، و شقى و تمام شقى کسى است که دشمن دارد حضرت على عليه السلام را در حيات او و بعد از وفات آن حضرت.
تتمه: ينابيع الموده شيخ سليمان- باب 14 از عمار ياسر که گفت: بودم با حضرت امير المؤمنين عليه السلام سير مى‌کرديم، در اثناء راه مرور نموديم به وادى که مملو بود از مورچه. عرض کردم: يا امير المؤمنين آيا از مخلوق کسى هست که بداند عدد اين موران را؟ فرمود: بلى اى عمار، من مى‌دانم شخصى را که مى‌داند عدد آن را و مى‌داند چقدر در آن مذکر و چه مقدار در آن مؤنث است. عمار گويد: گفتم کيست آن شخص؟ حضرت فرمود: يا عمار مگر
«1» اصول کافى (با ترجمه سيد جواد مصطفوى)، ج 3 باب الذنوب ص 372 روايت 10.
«2» ينابيع المودة (با اندکى تفاوت)، باب 14 ص 77.
«3» شبيه اين روايت در امالى الصدوق مجلس 60 روايت 11 ص 383 (با ترجمه فارسى)
جلد 11 - صفحه 63
نخواندى در سوره «يس» «وَ کُلَّ شَيْ‌ءٍ أَحْصَيْناهُ فِي إِمامٍ مُبِينٍ» عرض کردم: بلى اى مولاى من. فرمود: من هستم آن امام مبين. «1»