تفسیر اثنی عشری (حسینی شاه عبدالعظیمی)
لِيَأْکُلُوا مِنْ ثَمَرِهِ وَ ما عَمِلَتْهُ أَيْدِيهِمْ أَ فَلا يَشْکُرُونَ (35)
لِيَأْکُلُوا مِنْ ثَمَرِهِ: تا بخورند از ميوه هر نوع از آن، يا از آنچه مذکور شد که خدا به فضل و کرم خود اعطا فرموده، وَ ما عَمِلَتْهُ أَيْدِيهِمْ: و بخورند از آنچه بجا آورده دستهاى ايشان از آن، مثل دوشاب و سرکه و مويز و غير آن.
چون اين نعمتها موجب است شکر و سپاسدارى منعم را لذا فرمايد: أَ فَلا يَشْکُرُونَ: آيا پس چرا شکر نمى‌کنند بندگان به ازاء اين نعمتها و منعم حقيقى را ستايش نمى‌کنند.
تبصره:
تفکر نما در انواع تدبير عليم قدير در اصناف درختان که سالى يکمرتبه مى‌ميرد و حرارت غريزيه در او حبس و پنهان گردد، و متولد گردد در آن مواد ميوه‌ها و در بهار زنده مى‌شود و به حرکت مى‌آيد و انواع فواکه را حاضر کنند، هر ميوه را در وقتش؛ چون خوب تأمل کنى، درختان باردار انواع لطايف ميوه به کف گرفته نزد تو دراز کرده و در صحن باغ شاخه‌هاى گل طبقهاى رياحين و نسرين و ياسمن بدست برداشته هر کدام را خواهى برگيرى، و از طرفى درختان داراى ميوه‌جات
جلد 11 - صفحه 76
مختلفه به هيأت خاصه.
تأمل کن در درخت خرما چگونه از تار و پود بافته شده مانند جامه‌ها براى محکم بودن و برداشتن خوشه‌هاى سنگين که از بادهاى تند نشکند، و براى بناى سقفها و پلها و غيره بکار رود، و چون مانند انسان آن را نرينه و مادينه خلق فرموده، براى توليد ثمره لازم است از نرينه به مادينه بجهانند و اقسام حبوبات و ميوه‌جات لطيفه لذيذه گوناگون که آدميان را قدرت آفريدن آن نباشد.
اگر عقل دارى چرا خالق خود را نشناسى و شکر ولى نعمت خود را نمى‌گذارى که اين همه اطعمه و ثمار و رياحين و گلها در باغ و بستان براى تو مهيا فرموده و تو منکر احسان و عاصى فرمان او هستى و بجاى شکران، کفران، و به نعمت منعم، نافرمانى منعم را نمائى.