اطیب البیان (سید عبدالحسین طیب)
وَ إِذ قُلتُم يا مُوسي لَن نُؤمِن‌َ لَک‌َ حَتّي نَرَي اللّه‌َ جَهرَةً فَأَخَذَتکُم‌ُ الصّاعِقَةُ وَ أَنتُم تَنظُرُون‌َ (55)
(و ياد کنيد زماني را که گفتيد اي موسي ما ترا تصديق نميکنيم تا اينکه خدا را آشکارا به‌بينيم پس صاعقه آسماني شما را گرفت و حال آنکه مي‌ديديد).
ايمان در کلمه لن نؤمن بمعني تصديق است و در متعلق اينکه تصديق (يعني آن چيزي را که گفتند ما تصديق نميکنيم تا خدا را آشکارا به‌بينيم) مفسرين اختلاف نمودند:
بعضي گفتند نبوت حضرت موسي بود، و بعضي گفتند تصديق بالوهيت خدا
جلد 2 - صفحه 36
و صفات او بود و بعضي گفتند تصديق ببودن الواح تورات از جانب خدا بود، ولي تمام اينها حدس و تخمين و خلاف ظواهر قرآن است، زيرا بني اسرائيل قبل از هلاکت فرعونيان بحضرت موسي ايمان آورده بودند چنانچه در آيه شريفه ميفرمايد فَما آمَن‌َ لِمُوسي إِلّا ذُرِّيَّةٌ مِن قَومِه‌ِ عَلي خَوف‌ٍ مِن فِرعَون‌َ وَ مَلَائِهِم«1» و نيز از قول فرعون حين هلاکتش ميفرمايد قال‌َ آمَنت‌ُ أَنَّه‌ُ لا إِله‌َ إِلَّا الَّذِي آمَنَت بِه‌ِ بَنُوا إِسرائِيل‌َ«2» و الواح تورات نيز در ميعاد چهل شبه نازل شد چنانچه گذشت.
بلکه ظاهر اينکه است که اينکه تصديق نسبت بيک دعوي خلاف عادي بود که موسي مينمود و ميگفت خداوند با من تکلم ميکند، و اينکه امتياز خاصي بود براي موسي که از انبياء سلف معهود نبود و موسي هفتاد نفر از بزرگان بني اسرائيل را برگزيد که همراه او در ميقات پروردگار بروند و کلام خدا را استماع کنند چنانچه ميفرمايد وَ اختارَ مُوسي قَومَه‌ُ سَبعِين‌َ رَجُلًا لِمِيقاتِنا«3» وقتي آمدند و کلام حق را شنيدند گفتند ما از کجا بدانيم اينکه کلام خدا است و تا خدا را آشکارا نبينيم تو را تصديق نميکنيم.
و اينکه دعوي از بني اسرائيل بعيد و عجيب نيست زيرا اينان بواسطه توغل در ماده و حس‌ّ ما وراء آن را توجه نداشتند، گاهي بگوساله سجده مينمودند و گاهي بموسي ميگفتند اجعَل لَنا إِلهاً کَما لَهُم آلِهَةٌ«4» و گاهي ميگفتند فَاذهَب أَنت‌َ وَ رَبُّک‌َ فَقاتِلا إِنّا هاهُنا قاعِدُون‌َ«5» و در تورات رائج خود مينويسند که خدا در باغستان بهشت تفرج ميکرد و آدم و حوا پشت درختي پنهان شدند که خدا آنها را نبيند، يا اينکه بعد از طوفان در شهر بابل آمد و ملائکه را صدا زد
1- سوره يونس آيه 83
2- سوره يونس آيه 90
3- سوره الاعراف آيه 154
4- سوره اعراف آيه 134
5- سوره مائده آيه 27
جلد 2 - صفحه 37
و گفت «تعالوا نبلبل السنتهم»، يا اينکه از سر شب تا صبح با يعقوب کشتي گرفت و بالاخره زمين خورد.
البته چنين خدايي که اينان تصور مي‌کنند قابل رؤيت است و اينکه تقاضا از آنان تعجب ندارد (و صاعقه) در قرآن بچند معني اطلاق شده گاهي بر نزول عذاب و آتش اطلاق مي‌شود مانند آيه فَقُل أَنذَرتُکُم صاعِقَةً مِثل‌َ صاعِقَةِ عادٍ وَ ثَمُودَ«1» و گاهي بر موت اطلاق مي‌گردد مانند آيه شريفه وَ نُفِخ‌َ فِي الصُّورِ فَصَعِق‌َ مَن فِي السَّماوات‌ِ وَ مَن فِي الأَرض‌ِ«2» و گاهي اطلاق بر رجفة باشد يعني ارتعاش و لرزش شديد شده و ظاهرا مراد از صاعقه در اينکه آيه همان رجفه باشد بقرينه آيه شريفه در سوره اعراف که در همين قصه بجاي صاعقه رجفه ذکر فرمود وَ اختارَ مُوسي قَومَه‌ُ سَبعِين‌َ رَجُلًا لِمِيقاتِنا فَلَمّا أَخَذَتهُم‌ُ الرَّجفَةُ قال‌َ رَب‌ِّ لَو شِئت‌َ أَهلَکتَهُم مِن قَبل‌ُ وَ إِيّاي‌َ«3» و البته رجفه‌اي بوده که بعد از آن هلاک شده‌اند بدليل أَهلَکتَهُم در آيه سوره اعراف و آيه ثُم‌َّ بَعَثناکُم مِن بَعدِ مَوتِکُم بعد از همين آيه.