اطیب البیان (سید عبدالحسین طیب)
وَ إِذ قال‌َ مُوسي لِقَومِه‌ِ يا قَوم‌ِ إِنَّکُم ظَلَمتُم أَنفُسَکُم بِاتِّخاذِکُم‌ُ العِجل‌َ فَتُوبُوا إِلي بارِئِکُم فَاقتُلُوا أَنفُسَکُم ذلِکُم خَيرٌ لَکُم عِندَ بارِئِکُم فَتاب‌َ عَلَيکُم إِنَّه‌ُ هُوَ التَّوّاب‌ُ الرَّحِيم‌ُ (54)
چنانچه گذشت مراد از اتخاذ عجل، گوساله را معبود خود قرار دادن است چنانچه سامري بآنها گفت هذا إِلهُکُم وَ إِله‌ُ مُوسي«2» و اينکه بزرگترين ظلمي بود که بخود نمودند چنانچه در آيه شريفه ميفرمايد إِن‌َّ الشِّرک‌َ لَظُلم‌ٌ عَظِيم‌ٌ«3»
1- صفحه 262- 274
2- سوره طه آيه 90
3- سوره لقمان آيه 12
جلد 2 - صفحه 34
و قوم موسي بواسطه اينکه شرک مرتد شدند و براي مرتد بعد از ثبوت ارتداد نزد حاکم، مجرد توبه کافي نيست و بايد براي قتل حاضر و تمکين گردد تا در قيامت رستگار و به بهشت نائل شود، چنانچه قتل بدون توبه هم براي نجات او کافي نيست، بنا بر اينکه توبه قوم موسي که گوساله پرستيدند اينکه بود که اولا بخدا بازگشت کنند و ثانيا براي کشته شدن حاضر شوند، چنانچه مفاد آيه شريفه است و مراد از: فَاقتُلُوا أَنفُسَکُم خود کشي نيست بلکه کشتن بعضي است بعض ديگر را و اينکه نوع تعبير در قرآن (که برادران ديني و همکيشان را بکلمه انفسکم تعبير کند) بسيار است مانند آيه شريفه لَو لا إِذ سَمِعتُمُوه‌ُ ظَن‌َّ المُؤمِنُون‌َ وَ المُؤمِنات‌ُ بِأَنفُسِهِم خَيراً«1» (چرا وقتي شنيديد آن حکايت را مردان مؤمن و زنان مؤمنه نسبت بيکديگر گمان خوب نبردند) و مانند آيه شريفه:
وَ لا تَلمِزُوا أَنفُسَکُم وَ لا تَنابَزُوا بِالأَلقاب‌ِ«2» (عيب جويي نکنيد بعضي از بعض ديگر، و بنامهاي زشت يکديگر را نخوانيد) بنا بر اينکه بني اسرائيل مأمور شدند که عده، عده ديگر را بقتل برسانند تا توبه آنها قبول شود و البته کساني که گوساله نپرستيدند محکوم بقتل نبودند بلکه مأمور بقتل گوساله پرستان بودند و اينکه هم اگر چه بسيار مشکل بود زيرا بسا مأمور بقتل فرزند يا پدر و برادر و ساير بستگان خود ميشدند ولي اينکه ملاحظات در امر دين نيست چنانچه در جهاد مسلمانان با کفار و مشرکين بسا اينکه اتفاقات رخ ميداده.
و ممکن است اينکه عقوبت آنهايي باشد که گوساله نپرستيدند زيرا با گوساله پرستان مداهنه نمودند و آنان را از اينکه منکر عظيم نهي ننمودند.
بنا بر اينکه حکم بر خلاف قواعد ديني و عقلي و خلاف حکمت نبوده و احتياج بتاويلات بارده بعضي از مفسرين نيست.
1- سوره نور آيه 12
2- سوره حجرات آيه 11
جلد 2 - صفحه 35
و در کيفيت اينکه قضيه و نحوه قتل و مقدار مقتولين و تعداد باقي ماندگان در کلمات مفسرين و بعض اخبار ضعيفه وارد شده ولي چون مدرک معتبري در دست نيست بآنها نميتوان اعتماد نمود و بارء کسي را گويند که شيئي را از عدم بوجود و از نقص بکمال آورد مثل اينکه خاک را بتطورات گوناگون بصورت بشر درآورد و دانه را بصورت درخت مثمر سازد.
و تعبير باين اسم در آيه بلکه تکرار آن اشعار باينست که آن خداوندي که شما را در تطورات خلقت از نقص بکمال آورد و در تحولات زندگي از شکنجه و ظلم و اسارت فرعونيان بدولت و عزت و رياست و سلطنت رسانيد، شايسته و سزاوار است که بسوي او بازگشت نموده و دستور او را براي قبولي توبه خودتان اجراء کنيد، تا شما را از نقص و رجس و قذارت کفر و شرک پاک نموده و بکمال و طهارت ايمان برساند.