تفسیر روان جاوید (ثقفى تهرانى)
قالَ قائِلٌ مِنْهُمْ إِنِّي کانَ لِي قَرِينٌ (51) يَقُولُ أَ إِنَّکَ لَمِنَ الْمُصَدِّقِينَ (52) أَ إِذا مِتْنا وَ کُنَّا تُراباً وَ عِظاماً أَ إِنَّا لَمَدِينُونَ (53) قالَ هَلْ أَنْتُمْ مُطَّلِعُونَ (54) فَاطَّلَعَ فَرَآهُ فِي سَواءِ الْجَحِيمِ (55)
قالَ تَاللَّهِ إِنْ کِدْتَ لَتُرْدِينِ (56) وَ لَوْ لا نِعْمَةُ رَبِّي لَکُنْتُ مِنَ الْمُحْضَرِينَ (57) أَ فَما نَحْنُ بِمَيِّتِينَ (58) إِلاَّ مَوْتَتَنَا الْأُولى وَ ما نَحْنُ بِمُعَذَّبِينَ (59) إِنَّ هذا لَهُوَ الْفَوْزُ الْعَظِيمُ (60)
ترجمه
گفت گوينده‌اى از آنان همانا بود براى من همنشينى
ميگفت آيا همانا تو از تصديق کنندگانى
که آيا چون مرديم و گشتيم خاکى و استخوانهائى
جلد 4 صفحه 432
آيا هر آينه ما جزا داده شدگانيم
گفت آيا شما از او اطلاع دارندگانيد
پس مطّلع شد پس ديد او را در وسط جهنم
گفت بخدا قسم همانا نزديک بود که هلاک گردانى مرا
و اگر نبود نعمت پروردگارم هر آينه بودم از احضار شدگان
آيا پس نيستيم ما ديگر مردگان
جز مردن اوّل بارمان و نيستيم ما عذاب‌شدگان
همانا اينست آن کاميابى بزرگ.
تفسير
در ذيل آيات سابقه ذکر شد که اهل بهشت با يکديگر صحبت ميکنند و خداوند در اين آيات شمه‌اى از آنرا بيان فرموده باين تقريب که يکى از ايشان گويد من در دنيا همنشين بدى داشتم که بر سبيل انکار بمن ميگفت واقعا تو باور کردى که وقتى ما مرديم و خاک شديم دو مرتبه زنده ميشويم براى پاداش اعمال بد و خوب چنين امرى محال است آيا شما رفقاى من در بهشت جائى را که مشرف باشد بآن شخص داريد که بتوانيم از حال او باخبر شويم آنها گويند بلى ما هر چه بخواهيم بحکم خدا آماده ميگردد پس بخواست خدا مشرف ميشود آن گوينده بهمنشين خود و ميبيند او را در وسط جهنّم و بعضى گفته‌اند بعد از آنکه گوينده گفت من يک همنشينى در دنيا داشتم که چنين ميگفت خدايا ملکى باو و رفقايش در بهشت ميفرمايد شما مطّلع بر او هستيد و آنها ميگويند خير و خدا مشرف ميفرمايد آنها را باو در جهنّم چون اصل اطّلاع مشرف شدن بچيزى است براى ديدن آن و در هر حال پس از ديدن او رفيقش را در وسط جهنّم باو ميگويد قسم بخدا نزديک بود مرا مانند خودت بقعر جهنّم افکنى و هلاک کنى و اگر حفظ الهى نبود هر آينه مرا هم مانند تو در اينجا ملک دوزخ احضار مينمود و بعدا رفقاى بهشتى از نهايت فرح و خوشحالى با يکديگر ميگويند از روى تعجّب از موفقيّت خودشان بنعيم ابدى که آيا ما ديگر نميميريم همان مردن اوّلى فقط براى ما بود در دنيا و ديگر هرگز معذّب نخواهيم شد بعذابى با آنکه يقين دارند چنين خواهند بود و اخيرا تصديق مينمايند و ميگويند که حقّا کاميابى بزرگ اين بود که بتوفيق الهى نصيب ما شد و براى چنين نتيجه‌اى بايد کار کنند کارکنان قمّى ره از امام باقر عليه السّلام نقل نموده که چون اهل بهشت داخل بهشت شوند و اهل آتش داخل آتش مرگ را بصورت قوچى بياورند و ذبح نمايند بين بهشت و دوزخ پس
جلد 4 صفحه 433
منادى ندا کند که ديگر خلود است و مرگ هرگز نخواهد بود و اهل بهشت باين آيات فلمثل هذا فليعمل العاملون مترنّم شوند و کلمه ان در ان کدت مخفّفه از مثقّله است بدلالت مصاحبت لام ابتدا با آن و گفته‌اند احضار بطور اطلاق استعمال نميشود مگر در شرّ و اينجا مراد احضار در جهنّم است.