اطیب البیان (سید عبدالحسین طیب)
قال‌َ تَاللّه‌ِ إِن کِدت‌َ لَتُردِين‌ِ (56) وَ لَو لا نِعمَةُ رَبِّي لَکُنت‌ُ مِن‌َ المُحضَرِين‌َ (57)
مؤمن اهل بهشت براي قرينش که در ميانه جحيم قسم ياد ميکند که تاللّه نزديک بود که تو باين کفريات که ميگفتي مرا بهلاکت اندازي مثل خودت و اگر نبود نعمت پروردگار من هر آينه من هم بودم از احضار شدگان در جهنم.
تَاللّه‌ِ قسم از روي تعجب.
إِن کِدت‌َ ان مخففه از مثقله است يعني بدرستي که نزديک بود تو به انکار معاد و تکذيب رسول و شرک بخدا و ساير کفريات خود.
لَتُردِين‌ِ لترديني بوده کسره بجاي يا است و معني متردي کسي را گويند که از جاي بلندي سقوط کند بزبان فارسي پرتاب شود يعني نزديک بود که مرا هم مثل خود پرتاب کني در ميانه آتش.
وَ لَو لا نِعمَةُ رَبِّي نعمه پروردگار هدايت و ارشاد و دلالت و توفيق و افاضه نور ايمان در قلب و حفظ از شياطين و ارباب ضلال و کفار و مشرکين و هواي نفس است و اسباب هدايت دو قسم است ظاهريه و باطنيه اما اسباب ظاهريه اعطاء عقل و حواس ظاهره و باطنه و ارسال رسل و انزال کتب و جعل احکام و نصب امام و جعل علماء در هر عصر و زمان و اما باطنيه افاضه نور در قلوب مؤمنين و توفيق و دفع شياطين و تأييد و تسديد و نحوه اينها است و تمام اينها نعمت پروردگار است.
لَکُنت‌ُ مِن‌َ المُحضَرِين‌َ احضار آوردن مجرم است براي مؤاخذه و مطالبه و اما براي مثوبات و عنايات خود حاضر ميشود احضارش نميگويند.
(تنبيه) آنچه بنظر ميرسد اينکه اينکه قرين از منافقين بوده زيرا مؤمنين چندان تماسي با کفار و مشرکين نداشتند و اينها دشمن‌هاي داخلي بودند و بزبان ما زيرکي کار ميکردند و آنچه ضرر باسلام و مسلمين از صدر اول الي کنون وارد شده از اينها بوده و شاهد بر اينکه دعوي اينکه کفار و مشرکين منکر
جلد 15 - صفحه 156
معاد نبودند ولي منافقين بهيچ ديني معتقد نبودند نه دين يهود و نصاري و نه مشرکين.