تفسیر روان جاوید (ثقفى تهرانى)
وَ لَقَدْ ضَلَّ قَبْلَهُمْ أَکْثَرُ الْأَوَّلِينَ (71) وَ لَقَدْ أَرْسَلْنا فِيهِمْ مُنْذِرِينَ (72) فَانْظُرْ کَيْفَ کانَ عاقِبَةُ الْمُنْذَرِينَ (73) إِلاَّ عِبادَ اللَّهِ الْمُخْلَصِينَ (74) وَ لَقَدْ نادانا نُوحٌ فَلَنِعْمَ الْمُجِيبُونَ (75)
وَ نَجَّيْناهُ وَ أَهْلَهُ مِنَ الْکَرْبِ الْعَظِيمِ (76) وَ جَعَلْنا ذُرِّيَّتَهُ هُمُ الْباقِينَ (77) وَ تَرَکْنا عَلَيْهِ فِي الْآخِرِينَ (78) سَلامٌ عَلى نُوحٍ فِي الْعالَمِينَ (79) إِنَّا کَذلِکَ نَجْزِي الْمُحْسِنِينَ (80)
إِنَّهُ مِنْ عِبادِنَا الْمُؤْمِنِينَ (81) ثُمَّ أَغْرَقْنَا الْآخَرِينَ (82)
ترجمه
و بتحقيق گمراه شدند پيش از آنها بيشتر پيشينيان
و بتحقيق فرستاديم در آنها بيم‌دهندگان را
پس بنگر چگونه بود سر انجام بيم داده‌شدگان
مگر بندگان خدا که خالص‌شدگانند
و بتحقيق خواند ما را نوح پس هر آينه خوب اجابت کنندگانيم
و نجات داديم او و اهلش را از اندوه بزرگ
و قرار داديم فرزندان او را آنانکه بازماندگانند
و باقى گذارديم براى او در آيندگان
ذکر خير سلام بر نوح در جهانيانرا
همانا ما اينچنين پاداش ميدهيم نيکوکارانرا
همانا او است از بندگان ما که گروندگانند
پس غرق نموديم ديگران را.
تفسير
خداوند متعال براى تسليت خاطر مبارک پيغمبر خود از اصرار قومش بر کفر ميفرمايد قسم بخدا پيشتر از اينها بيشتر مردم سابق گمراه شدند و اين دليل است بر آنکه هميشه در دنيا اکثريّت با کفّار و فجّار بوده و بتحقيق فرستاديم در ميان آنها انبياء عظام و اوصياء کرام را که بيم ميدادند آنانرا از عذاب خدا و بخرج آنها نميرفت پس ملاحظه کن و ببين چگونه شد عاقبت آنها که بيم داده شدند و متنبّه نشدند و اصرار بر معصيت نمودند چنانچه قوم تو هم ديدند آثار باقيه آنانرا که معذّب شدند و شنيدند اخبار آنها را و متأثر نشدند با آنکه بايد به بينند و متنبّه شوند بلى در ميان آنانکه بيم داده شدند کسانى بودند که خداوند موفق فرمود آنها را بقبول ايمان و اعمال صالحه با نيّت خالص که نجات يافتند از عذاب و از جمله اقوام سابقه که معذّب بعذاب الهى شدند قوم نوح اول پيغمبر اولو العزم است که او خواند ما را بعد از آنکه از ايمان آنها مأيوس شد و نفرين فرمود در باره آنان و ما هم قسم بخدا بخوبى اجابت نموديم ملتمس او را و نجات داديم او و خانواده‌اش را از آزار قوم و اندوه غرق و مشاهده معصيت که براى اولياء خدا اندوه بزرگ است و قرار داديم اولاد او را آنانکه نام و آثار و ذکر خير ايشان در جهان باقى و برقرار خواهد ماند يا قرار داديم اولاد او را فقط باقى در جهان چون گفته‌اند بعد از آنکه نوح عليه السّلام از کشتى فرود آمد تمام کسانيکه با او بودند مردند جز زنان و فرزندان او لذا او را ابو البشر ثانى ناميدند و فعلا تمام مردم از نسل آنحضرتند
جلد 4 صفحه 436
ولى قمّى ره از امام باقر عليه السّلام در تفسير اين آيه نقل نموده که مراد بقاء حقّ و نبوّت و کتاب و ايمان است در اولاد او و تمام اهل زمين از بنى آدم اولاد نوح عليه السّلام نيستند خدا باو فرمود که حمل کن در آن از هر جفتى دو عدد و اهلت را مگر کسيکه سبقت گرفته است بر او عذاب از آنان و هر که ايمان آورده و ايمان نيآورده بودند با او مگر کمى و نيز فرموده در احوال امم سابقه ذرّية من حملنا مع نوح و ظاهرا امام عليه السّلام بآيه اوّل استدلال فرموده براى ردّ بعضى که گفته‌اند غير از اولاد و زنان آنحضرت همه در کشتى مردند چون مناسب نيست که کشتى براى نجات اهل ايمان باشد و آنجا بميرند و بآيه دوم استدلال فرموده براى ردّ کسانيکه گفته‌اند بعد از فرود آمدن مردند چون ظاهر ذريّة من حملنا مع نوح ذريّه اهل ايمان از غير اولاد او ميباشد و الّا ذريّة نوح بايد گفته شود در هر حال خداوند فرموده و باقى گذارديم بعد از او نام نيک و ذکر خير او را در امم انبياء تا پيغمبر آخر الزّمان و سلامتى از ما براى او بود در دنيا و آخرت و بنابراين مفعول‌تر کنا محذوف است و سلام از جانب خدا است بر او و قويّا محتمل است مراد آن باشد که ما باقى گذارديم ذکر خيرى را که آنسلام و تحيّت مردم و دعاى ملائکه است براى او تا روز قيامت و بنابراين مفعول‌تر کنا جمله سلام على نوح فى العالمين است که عبارت از تسليم ميباشد و همان ذکر خير است که باحتمال اوّل حذف شده بود و گفته‌اند براى دفع گزند مار و عقرب گفتن اين سلام نافع است و خدا ميفرمايد ما نيکوکارانرا باين نحو جزاى خير ميدهيم در دنيا چه رسد بآخرت که دار جزا است همانا او از بندگان مؤمن ما بود که بالاتر از آن مقامى نيست و بعد از اين مطالب بدانيد که ما کفّار قوم او را تماما غرق نموديم که عبرت براى جهانيان باشد و شرح اين قضايا در سور سابقه ذکر شده است.
جلد 4 صفحه 437