تفسیر روان جاوید

تفسیر روان جاوید (ثقفى تهرانى) وَ إِنَّ مِنْ شِيعَتِهِ لَإِبْراهِيمَ (83) إِذْ جاءَ رَبَّهُ بِقَلْبٍ سَلِيمٍ (84) إِذْ قالَ لِأَبِيهِ وَ قَوْمِهِ ما ذا تَعْبُدُونَ (85) أَ إِفْکاً آلِهَةً دُونَ اللَّهِ تُرِيدُونَ (86) فَما ظَنُّکُمْ بِرَبِّ الْعالَمِينَ (87) فَنَظَرَ نَظْرَةً فِي النُّجُومِ (88) فَقالَ إِنِّي سَقِيمٌ (89) فَتَوَلَّوْا عَنْهُ مُدْبِرِينَ (90) فَراغَ إِلى‌ آلِهَتِهِمْ فَقالَ أَ لا تَأْکُلُونَ (91) ما لَکُمْ لا تَنْطِقُونَ (92) فَراغَ عَلَيْهِمْ ضَرْباً بِالْيَمِينِ (93) فَأَقْبَلُوا إِلَيْهِ يَزِفُّونَ (94) قالَ أَ تَعْبُدُونَ ما تَنْحِتُونَ (95) وَ اللَّهُ خَلَقَکُمْ وَ ما تَعْمَلُونَ (96) قالُوا ابْنُوا لَهُ بُنْياناً فَأَلْقُوهُ فِي الْجَحِيمِ (97) فَأَرادُوا بِهِ کَيْداً فَجَعَلْناهُمُ الْأَسْفَلِينَ (98) وَ قالَ إِنِّي ذاهِبٌ إِلى‌ رَبِّي سَيَهْدِينِ (99) رَبِّ هَبْ لِي مِنَ الصَّالِحِينَ (100) ترجمه‌ و همانا از پيروان او هر آينه ابراهيم است وقتى که آمد پروردگارش را با دلى سالم‌ چون گفت به پدرش و قومش که چه چيز را ميپرستيد آيا بدروغ معبودهائى را غير از خداوند اختيار ميکنيد پس چيست گمان شما بپروردگار جهانيان‌ پس نگريست نگريستنى در ستارگان‌ پس گفت همانا من بيمارم‌ پس روى گرداندند از او در حاليکه پشت کنندگان بودند پس مايل شد بسوى خدايانشان پس گفت آيا نميخوريد چيست شما را که سخن نميگوئيد پس روى کرد بر آنها ميزد زدنى بقوّت تمام‌ پس روى آوردند بسوى او با آنکه ميشتافتند گفت آيا ميپرستيد آنچه را که ميتراشيد و خدا آفريد شما را و آنچه را که ميسازيد گفتند بنا کنيد براى او بنائى پس بيفکنيد او را در آتش سوزان‌ پس اراده کردند باو مکرى را پس گردانديم آنها را پست‌ترين مردم‌ و گفت همانا من رونده‌ام بسوى پروردگارم زود باشد که راه نمايد مرا پروردگارا ببخش بمن از شايستگان. تفسير خداوند متعال عطف فرموده قصّه حضرت ابراهيم را بر قصّه حضرت نوح که در آيات سابقه اشاره بآن شده بود و فرموده يکى از پيروان او در ايمان بخدا و توحيد او و اصول حقّه ابراهيم عليه السّلام بود و بعضى گفته‌اند مراد بودن آنحضرت است از پيروان پيغمبر خاتم صلّى اللّه عليه و اله و سلّم و از بعضى روايات که در برهان نقل نموده استفاده ميشود که مراد بودن او است از شيعيان امير المؤمنين عليه السّلام و اين موقوف بر آنستکه ترتيب آيات معتبر نباشد چنانچه مکرر اشاره بآن شده است و الّا ظاهر آنستکه مرجع ضمير در شيعته نوح است که در آيات سابقه ذکر شده است و خلاف آن بايد حمل بر تأويل شود که نوح هم در عالم معنى از شيعيان پيغمبر خاتم و امير مؤمنان بوده چون انوار خمسه طيّبه مقدّم بودند در وجود بر تمام موجودات و همه از برکت وجود ايشان بمقامات عاليه خودشان رسيدند و اين پيروى در وقتى بود که حاضر شد در پيشگاه احديّت براى عبادت و اطاعت با قلبى پاک از لوث معاصى و تزلزل و ريا و سالم از امراض و محبّت غير خدا چنانچه‌ جلد 4 صفحه 438 در سوره شعراء ذکر شد چون گفت به آزر که عمو يا جدّ مادرى او بود و معمولا در کلام عرب پدر خوانده ميشوند و همچنين بساير اقوامش اين چه چيز است که شما ميپرستيد آنرا آيا بدروغ آشکار بتهائى را که خدايان خود دانسته‌ايد ميخواهيد عبادت کنيد و از خداى واقعى چشم پوشانده‌ايد پس چه گمان برده‌ايد بپروردگار جهانيان تصوّر نموده‌ايد او هم مانند اينها که تراشيديد بى‌ادراک و شعور است يا اينها را شريک خود قرار داده در ستايش و پرستش يا شما را براى پرستش اينها عقاب نميکند يا از حال شما غافل است و از اعمال شما بى‌خبر با آنکه احاطه دارد علمش بتمام کلّيّات و جزئيّات عالم و اين سخنان را براى ملامت و نصيحت آنها ميفرمود تا شب عيدى که معمولا اهل شهر براى تفريح روزش از بلد بيرون ميرفتند نظرى بآسمان و اوضاع کواکب فرمود و چون آنها بعلم نجوم و تأثير ستاره‌ها در امور معتقد بودند فرمود من مريض خواهم شد براى آنکه او را با خودشان از شهر بيرون نبرند و چون مرض طاعون آنزمان زياد بود و از سرايت آن ميترسيدند از او اعراض نموده خودشان بيرون رفتند و حضرت ابراهيم بآرامى روى به بتخانه و بتها نمود ديد مردم براى تبرّک نزد بتها غذاهائى گذارده‌اند بطور استهزاء و براى آنکه شايد کسى در اطراف باشد و سخن او را بشنود و متنبّه شود فرمود چرا غذا نميخوريد و چرا سخن نميگوئيد و جواب مرا نميدهيد پس ناگهان متفوّق بر بتها شد و با کمال قوّت که از آن بيمين تعبير شده يا واقعا با قوّت دست راست زد و شکست آنها را و چون مردم از عيدگاه خودشان مراجعت نمودند و بتها را بآنحال ديدند بقرينه صحبتهاى سابق حضرت فهميدند کار او است و بسرعت روى باو آوردند و سخنانى ما بين آنها ردّ و بدل شد که در سوره انبياء گذشت و بعدا حضرت آنها را نصيحت فرمود که چرا چيزيرا که خودتان با دست خود ميتراشيد پرستش ميکنيد با آنکه خداوند شما را و آنچه شما از آن بتها را درست ميکنيد خلق فرموده و بايد مخلوق خالق خود را عبادت کند نه مخلوق او و خود را چون شکر نعمت واجب و کفران آن قبيح است و قوم بعد از عجز از جواب آنحضرت با اکثريّت قريب باتفاق رأى دادند که جاى وسيعى را محصور نمائيد و هيزم در آن جمع کنيد و آتش بزنيد و ابراهيم را در آن بيندازيد که بسوزد جلد 4 صفحه 439 و موجب عبرت خلق گردد که ديگر کسى جرئت جسارت بخدايان ما پيدا نکند و بعقيده خودشان تدبيرى در دفع آنحضرت نمودند ولى خدا آنرا باطل نمود و آتش بر آنحضرت سرد و سلامت گرديد و آنها پست و ذليل و خوارتر از اوّل شدند و حضرت فائق و منصور و مشهور در عالم گشت و بسيارى باو ايمان آوردند و شرح اين وقايع در سوره انبيا و غيرها گذشته است و بعد از اين حضرت بکسان خود و اهل ايمان فرمود من عازم هجرت از اين بلدم بامر پروردگارم و بعدا خدا هدايت مينمايد مرا بمکانى که صلاح دين و دنياى من در آن باشد و در کافى از امام صادق عليه السّلام روايت نموده که مراد بيت المقدس بود و از امير المؤمنين عليه السّلام در توحيد نقل نموده که مراد آنحضرت از رفتن بسوى خدا توجّه بعبادت و کوشش در آن و تقرّب بخداوند بود و اين تأويل کلام خدا است که آن غير تنزيل است و بعد از انجام مأموريّت و استقرار در محلّى که خداوند هدايت فرموده بود او را بآن از خدا خواست که باو پسرى عطا فرمايد که از شايستگان باشد براى وراثت علم و نبوّت که مأنوس شود با او در غربت و کمک کند با او در دعوت و خداوند اجابت فرمود و از هاجر که کنيز بود پسرى مانند حضرت اسمعيل عليه السّلام جدّ امجد خاتم انبياء صلّى اللّه عليه و اله را باو مرحمت نمود چنانچه بيايد انشاء اللّه تعالى و در چند روايت از صادقين عليهما السلام تصريح شده بآنکه حضرت ابراهيم مريض نبود و دروغ هم نگفت و در يک روايت ذکر شده که مقصود حضرت آن بود که بعدا مريض ميشوم چون هر کس ميميرد مريض ميشود چنانچه خداوند به پيغمبر خود فرموده انّک ميّت يعنى بعدا خواهى مرد و در کافى از امام صادق عليه السّلام نقل نموده که در ستاره‌ها نظر فرمود و حساب کرد و بر واقعه کربلا مطّلع شد و از مصائب وارده بر حضرت سيّد الشهداء متأثر گرديد و فرمود من متألّم و دردمندم و از پيغمبر صلّى اللّه عليه و اله نقل شده که حضرت ابراهيم در سه مورد توريه نمود يعنى سخنى فرمود که خلاف متظاهر از آنرا قصد نمود يکى آنجا که فرمود بزرگ بتها آنها را شکسته که در سوره انبياء گذشت و مراد از آن بيان شد ديگر آنجا که ساره را که زن او بود بخواهرى خود معرّفى فرمود و اراده نمود از آن خواهر دينى را سوّم اينجا است که فرمود من مريضم و مراد از آن ذکر گرديد و اين هر سه مجادله در دين با کفّار بوده و اين دروغ نيست چون‌ جلد 4 صفحه 440 دروغ خلاف مراد واقعى است و اين خلاف چيزى است که مخاطب از کلام ميفهمد و جائز است خصوصا در بعضى از مواقع لازمه که بايد حتما بآن عمل نمود