تفسیر روان جاوید (ثقفى تهرانى)
وَ إِنَّ إِلْياسَ لَمِنَ الْمُرْسَلِينَ (123) إِذْ قالَ لِقَوْمِهِ أَ لا تَتَّقُونَ (124) أَ تَدْعُونَ بَعْلاً وَ تَذَرُونَ أَحْسَنَ الْخالِقِينَ (125) اللَّهَ رَبَّکُمْ وَ رَبَّ آبائِکُمُ الْأَوَّلِينَ (126) فَکَذَّبُوهُ فَإِنَّهُمْ لَمُحْضَرُونَ (127)
إِلاَّ عِبادَ اللَّهِ الْمُخْلَصِينَ (128) وَ تَرَکْنا عَلَيْهِ فِي الْآخِرِينَ (129) سَلامٌ عَلى إِلْ‌ياسِينَ (130) إِنَّا کَذلِکَ نَجْزِي الْمُحْسِنِينَ (131) إِنَّهُ مِنْ عِبادِنَا الْمُؤْمِنِينَ (132)
جلد 4 صفحه 445
ترجمه
و همانا الياس از پيمبران است
چون گفت بقوم خود آيا نمى‌پرهيزيد
آيا ميخوانيد بعل را و واميگذاريد بهترين آفرينندگانرا
خداوند که پروردگار شما و پروردگار پدران پيشينيان
شما است پس تکذيب کردند او را پس همانا آنها احضار شوندگانند
مگر بندگان خدا که خالص شدگانند
و باقى گذارديم براى او در آيندگان
ذکر خير سلام بر آل ياسين را
همانا ما اينچنين پاداش ميدهيم نيکوکارانرا
همانا او از بندگان ما است که گروندگانند.
تفسير
حضرت الياس که گفته‌اند پسر ياسين از اولاد هارون برادر حضرت موسى است يکى از پيغمبران جليل القدر بنى اسرائيل است که ميگويند مانند حضرت خضر زنده و پاينده است و آندو بعد از تمام مردم ميميرند و يکى موکّل دستگيرى از مسافرين دريا و ديگرى دادرس درماندگان در صحرا است و همه ساله در عرفات با يکديگر ملاقات مينمايند و نقل شده که بعد از حزقيل که از انبياء بنى اسرائيل بود آنها از دين حضرت موسى خارج شده و بت‌پرست شدند و در خاک شامات پراکنده گشتند و جمعى از آنها در بعلبک و نواحى آن بودند و بتى بزرگ براى خود ساخته بودند از طلا که دو چشمش از ياقوت بود و او را بعل ميخواندند و پرستش ميکردند و خداوند حضرت الياس را مأمور بهدايت آنها فرمود؟؟؟ با کمال ملاطفت آنها را دعوت بتقوى و پرهيزکارى از خدا فرمود؟؟؟ نمود بر پرستش و ستايش آن بت و صرف نظر نمودنشان از عبادت و اطاعت خداوندى که قبول داشتند که او بهترين خلق‌کنندگان و روزى‌دهندگان است و ميدانستند که آن خداوندى است که پروردگار آنها و پدران گذشته آنها است چون پيغمبرزادگان و قائل به عظمت اجداد خودشان و رسالت ايشان از جانب خداى يگانه بودند ولى شيطان آنها را فريب داده بود بنمايشاتى از آن بت و معتقد نموده بود که خدا در آن حلول نموده و سخن ميگويد مانند گوساله سامرى و بدسائس ديگرى از قبيل آنکه اين مظهر جلال الهى است و بايد عابد در حين عبادت معبود مجسّمى را در نظر داشته باشد تا خضوع از او محقق شود لذا نصايح و مواعظ و انذار آن حضرت در آنها مؤثر نشد و او را تکذيب نمودند مگر عدّه قليلى که خداوند آنها را توفيق هدايت و ايمان داد و خالص فرمود ايشانرا براى اطاعت خود
جلد 4 صفحه 446
و تصديق پيغمبرش پس حضرت الياس از اقامت در آن بلد ملول شد و اليسع پسر عموى خود را جانشين خويش فرمود و خودش از انظار بامر خدا غائب گرديد و اين بعد از آن بود که آنها را نفرين فرموده بود و سه سال بقحط و غلا دچار بودند و دست از کيش باطلشان برنداشته بودند و خداوند آنها را فرموده که در عذاب برزخ و جهنّم حاضر کرده شده و خواهند شد بعد از استثناء بندگان مخلص از ضمير جمع در فکذّبوه نه محضرون تا لازم نيايد دخول ايشان در تکذيب کنندگان و بعدا فرموده و باقى گذارديم براى او در امّت پيغمبر آخر الزّمان ذکر خير سلام بر آل يس را که بر حسب اخبار عديده از اهل بيت عصمت و طهارت که در اوّل سوره يس و در سوره احزاب ذيل آيه انّ اللّه و ملائکته يصلّون على النّبى گذشت مراد آل محمد صلّى اللّه عليه و اله ميباشند و در احتجاج از امير المؤمنين عليه السّلام نقل نموده که خداوند پيغمبر خود را مسمّى باين اسم نمود وقتى که فرمود يس و القرآن الحکيم انّک لمن المرسلين چون ميدانست مخالفين اسقاط ميکنند سلام بر آل محمد را چنانچه اسقاط نمودند غير آنرا و قمّى ره فرموده پس خداوند عزّ و جل ياد فرمود آل محمد صلى اللّه عليه و اله را و فرمود و ترکنا عليه فى الآخرين سلام على آل يس و مراد از آل يس محمد و آل محمد ائمه عليهم السّلامند و در معانى از امام صادق عليه السّلام نقل نموده که على عليه السّلام فرمود يس محمد و ما آل يس ميباشيم و در جوامع از ابن عباس نقل نموده که آل يس آل محمد صلى اللّه عليه و اله و يس از اسماء آنحضرت است و جمعى از قرّاء آل يس قرائت نموده‌اند و در مجمع حجّت اين قرائت را نقل نموده که در مصاحف آل منفصل از ياسين نوشته شده و اين دليل است که آن آل و تصغيرش اهل است و در صافى فرموده مؤيّد اين قرائت منفصل بودن آن دو است در مصحف امام ايشان که ظاهرا مراد عثمان است و در نفحات بعد از نقل از بسيارى از مفسّرين اهل سنّت که گفته‌اند يس اسم مبارک خاتم انبياء است و مراد از آل يس آل پيغمبر ما است و نقل بعضى از روايات مذکوره فرموده بنابراين ارتباط آيه بآيات سابقه مشکل باشد با آنکه بنظر حقير آسان است چون خود ايشان نقل فرموده‌اند که نام پدر الياس ياسين بوده و بنابراين سلام بر آل يس اگر چه مرادهم آل پيغمبر ما باشد ذکر خيرى است از او و پدرش که هم نام با پيغمبر خاتم بوده علاوه بر آنکه چون او پيغمبر مرسل و
جلد 4 صفحه 447
زنده است بسيار مناسب است که خدا او را هم از آل پيغمبر خاتم حساب فرموده باشد چنانچه سلمان که يکى از اهل ايمان کامل بود از اهل بيت محسوب شد و شايد اشاره باين نکته باشد آيه اخيره که فرموده انّه من عبادنا المؤمنين يعنى او چون داراى ايمان کامل بود باين مقام رسيد که از آل محمد صلّى اللّه عليه و اله و سلّم محسوب شد آنچه تاکنون نوشته شد بنا بر قرائت مأثور منصور است که آل يس باشد ولى بقرائت مشهور که ال ياسين است امر مشکل است چون يا بايد گفت الياسين لغتى است در الياس مانند سينا و سينين و ميکال و ميکائيل که ثابت نشده يا بايد گفت الياسين جمع الياس است و اراده شده از جمع او و اتباعش و اين تکلّف است علاوه بر آنکه در اين صورت بايد معرّف بالف و لام شود و نشده و يا بايد گفت الياسين جمع الياسى است يعنى منسوب بالياس و در اصل الياسيّين بوده و ياء حذف شده مانند اعجمين که جمع اعجميّين است و بنابراين علاوه بر تکلّف لازم مى‌آيد که سلام بر منسوبين او باشد نه خود او و اينها همه نتيجه اعراض از آل محمد صلّى اللّه عليه و اله و سلّم است و با وجود همه اينها چون خودشان قبول مظلوميّت فرموده‌اند و اجازه داده‌اند که بخوانند شيعيان قرآن را چنانچه سايرين خوانده‌اند براى آنکه اختلاف در قرآن روى ندهد جائز است قرائت مشهور اگرچه مخالف با واقع باشد چون قرآن نازل از نزد خداى يگانه يگانه است و اختلاف ندارد.