تفسیر اثنی عشری (حسینی شاه عبدالعظیمی)
وَ ما يَسْتَوِي الْأَحْياءُ وَ لا الْأَمْواتُ إِنَّ اللَّهَ يُسْمِعُ مَنْ يَشاءُ وَ ما أَنْتَ بِمُسْمِعٍ مَنْ فِي الْقُبُورِ «22»
وَ ما يَسْتَوِي الْأَحْياءُ: و برابر نيستند زندگان، وَ لَا الْأَمْواتُ: و نه مردگان، يعنى مؤمنان که دل ايشان زنده است به معرفت ايمان و توحيد، مساوى کافران نيستند که دل ايشان مرده است به سبب کفر و شرک. اين تمثيل ديگر است براى مؤمنان و کافران ابلغ از تمثيل اول، و لهذا تکرير فعل شده. نزد بعضى تمثيل اول براى مؤمنان و کافران، و دوم براى علماء است لکن اولى آنکه
جلد 11 - صفحه 29
کورى، تاريکى، حرارت و اموات ضرب المثل باشد براى مطلق کافر و ضال و باطل و جاهل؛ بصير، نور، ظل و احياء براى مؤمن و محق و مهتدى و عالم.
نکته:
ادوات مذکوره بعضى جامع شفع و بعضى جامع وتر مى‌باشد.
إِنَّ اللَّهَ يُسْمِعُ مَنْ يَشاءُ: بدرستى که خدا مى‌شنواند و تفهم نمايد بر وجه انتفاع هر که را مى‌خواهد به لطف و توفيق و هدايت از کسانى که طالب حق و جوياى هدايت باشند نه جماعتى که در طريق تمرد و عناد و انکار توغل کرده باشند با وجود مشاهده آيات بينه بر طريق حق. يا معنى آنکه اگر خواهد، خدا اهل تمرد و عناد را به اجبار و قهر بر ايمان وادار نمايد، اما تکليف مانع از اين باشد، زيرا تکليف اختيارى است نه اجبارى. وَ ما أَنْتَ بِمُسْمِعٍ: و نيستى تو اى پيغمبر شنواننده سخن و کلام، مَنْ فِي الْقُبُورِ: آنانکه در قبرهااند.
بيان:
اين آيه ترشيح است براى تمثيل کسانى که مصرند بر کفر به اموات و مبالغه در يأس ايشان از ايمان، يعنى چنانچه شنوانيدن سخن به مردگان متعذر است، همچنين شنوانيدن سخن حق به کسانى که مصرند بر کفر و معاند و جاحد حق‌اند نيز متعذر است بر تو و غير مقدور. مراد اسماع حق بر وجه انتفاع است، و کافر و معاند از استماع حق انتفاع نمى‌يابند، پس گوئيا استماع آن نمى‌توانند کرد مانند اهل قبور که شنوانيدن سخن به آنها از دائره قدرت تو خارج است.