سوره فاطر، آیه ۲۲ · جزء ۲۲ · صفحه ۴۳۷
وَ مَا يَسْتَوِي الْأَحْيَاءُ وَ لاَ الْأَمْوَاتُ إِنَ اللَّهَ يُسْمِعُ مَنْ يَشَاءُ وَ مَا أَنْتَ بِمُسْمِعٍ مَنْ فِي الْقُبُورِ
و هرگز مردگان و زندگان یکسان نیستند! خداوند پیام خود را به گوش هر کس بخواهد میرساند، و تو نمیتوانی سخن خود را به گوش آنان که در گور خفتهاند برسانی!
معنی کلمات و عبارات
«الأَحْیَآءُ وَ الأَمْوَاتُ»: مراد مؤمنان و کافران است (نگا: انعام / . «وَ مَآ أَنتَ بِمُسْمِعٍ ...»: (نگا: نمل / و ، روم / ).
نزول
سال ۱۳ بعثت(دوره مکی) بازپخش وحی در این سال
در آن زمان چه میگذشت (۹ رویداد)
- هجرت پیامبر از مکه به مدینهمرتبط با نزول
۱ هجرت · مکه - مدینه - اجازه جهاد دفاعیمرتبط با نزول
13 بعثت · مدینه - جنگ بدرمرتبط با نزول
۲ هجرت · بدر - پیمان برادری میان مهاجران و انصار
13 بعثت · مدینه - اختفا در غار ثور هنگام هجرت
13 بعثت · غار ثور، نزدیک مکه - تدوین پیماننامه مدینه
13 بعثت · مدینه - نخستین نماز جمعه در رانونا
13 بعثت · بنی سالم / مدینه - بنای مسجد قبا
13 بعثت · قبا، نزدیک مدینه - پیمان دوم عقبه
13 بعثت · عقبه، منی
نکات آیه
۱ - زندگان با مردگان برابر نیستند. «و ما یستوى الأحیاء و لا الأموت»
۲ - مؤمنان، مردمى زنده دل و برخوردار از حیات حقیقى و شایسته شأن آدمى «و ما یستوى الأحیاء و لا الأموت»
۳ - ایمان، حیات آفرین و مایه برخوردارى از زندگى حقیقى است و کفر، مرگ آفرین و سبب نابودى حیات حقیقى آدمى. «و ما یستوى الأحیاء و لا الأموت»
۴ - خداوند، هرکس را که بخواهد شنوا و حق پذیر مى سازد. «إنّ اللّه یسمع من یشاء»
۵ - قدرت مطلق خداوند، بر فراهم ساختن زمینه هاى هدایت و حق پذیرى افراد «إنّ اللّه یسمع من یشاء»
۶ - هدایت و حق پذیرى برخى از مردمان، تنها به عنایت و مشیت خداوند است. «إنّ اللّه یسمع من یشاء»
۷ - کافران لجوج، مانند مردگان در قبرها، از شنیدن سخن حق ناتوان بوده و هیچ راهى براى هدایتشان نیست. «و ما أنت بمسمع من فى القبور»
در این آیه کافران لجوج و حق ناپذیر صدراسلام درمکه، به مردگان در قبرها تشبیه شده اند که هیچ راهى براى هدایتشان نیست و آنان نیز هیچ زمینه اى براى پذیرش ندارند.
۸ - کارساز نبودن تبلیغ و هدایت گرى هاى پیامبر(ص)، در برخى از کافران و مشرکان صدراسلام «و ما أنت بمسمع من فى القبور»
۹ - هدایت نشدن برخى از مردمان به وسیله پیامبر(ص)، ناشى از فقدان بصیرت، شایستگى ها و زمینه هاى لازم در وجود خود آنان بود; نه برخاسته از ضعف تبلیغى حضرت رسول(ص) «و ما یستوى الأعمى و البصیر ... الأحیاء و لا الأموت ... و ما أنت بمسمع من فى القبور»
برداشت یاد شده با توجه به این نکته است که خداوند در آیات گذشته، کافران را همچون کوردلان و مردگان، فاقد روح حق پذیرى و دل بیدار معرفى کرده بود. آن گاه مسأله ناتوانى پیامبر(ص) در هدایت کردن آنان را مطرح فرمود.
۱۰ - تأثیر تبلیغ و هدایت گرى ها - هرچند از سوى پیامبران باشد - در گرو وجود شایستگى ها و زمینه هاى لازم براى پذیرش در نهاد آدمى است. «و ما یستوى الأعمى و البصیر ... الأحیاء و لا الأموت ... و ما أنت بمسمع من فى القبور»
تفسیر (۸)
موضوعات
دستهبندی موضوعی
حق ناشنوایی کافرانزمینه تأثیر هدایتقیاس زنده به مردهمنشأ حق پذیریمنشأ هدایت ناپذیریشرایط تأثیر هدایتشرایط تأثیر تبلیغمنشأ شنواییآثار تبلیغ محمدحیات مؤمنانهدایت ناپذیری مشرکان صدراسلامتشبیه به مردگاننقش صلاحیتهاهدایت ناپذیری کافران صدراسلامختم قلب کافرانتشبیه کافرانعوامل حیاتهدایت ناپذیری کافرانعجز کافرانهدایتگری محمدآثار قدرت خدامنشأ هدایتآثار مشیت خدافضایل مؤمنانتشبیهات قرآنآثار کفرآثار ایمان
فرهنگ قرآن (مطالب آیه) (۴۰)
- مُسْمِع
- کوردلی، مانع اثرپذیری از انذارهای پیامبر(صلی الله علیه واله)+۳ آیه
- تشبیه و همانندی ایمان به حیات+۱ آیه
- انذارپذیری، از نشانههای بیداردلی و بصیرت+۲ آیه
- مقایسه کردن، از روشهای تربیتی قران+۴ آیه
- تشبیه ایمان به حیات+۱ آیه
- بدیهی بودن ارزش و برتری حیات بر مرگ
- بهره مندی مؤمنان، از حیات معنوی و حقیقی+۷ آیه
- ایمان، مایه حیات معنوی ادمی+۶ آیه
- حق پذیری، عامل حیات معنوی+۵ آیه
- مردگان، فاقد توانایی برای شناخت حقایق+۲ آیه
- جهل و نااگاهی، از موانع شناخت حقایق+۲ آیه
- استفاده از شنوایی برای درک و پذیرش رسالت پیامبر(صلی الله علیه واله)، مایه حیات معنوی برای جان و روان+۲ آیه
- حق ناپذیران جاهل، همانند مردگان، محروم از بهره گرفتن به وسیله شنوایی خود، پس از شنیدن دعوت پیامبر(صلی الله علیه واله)+۲ آیه
- ناتوانی کافران، از دیدن و درک ایات و معارف الهی
- عجز مردگان، از شنیدن حق
- رعایت عدالت، در براورد شخصیّت انسانها و گروهها و احترام به ارزشهای متعالی انان روشی الهی+۳ آیه
- برتری انسانهای عالم و بصیر بر جاهلانِ کوردل، امری اشکار برای عاقلان+۵ آیه
- ناتوانی دفن شدگان در دل خاک، از شنیدن صداها
- کافران لجوج، مانند مردگان در قبرها، نسبت به ناتوانی انان در شنیدن حق و محرومیّت از هدایتها
- ناتوانی کفرپیشگان، از درک حقایق دینی
- کافران، مردمی هدایت ناپذیر+۱۰ آیه
- ناتوانی پیامبر صلی الله علیه و اله نسبت به هدایت افراد فاقد ابزار هدایت+۵ آیه
- تسلّا و دلداری خداوند به پیامبر صلی الله علیه و اله، در برابر تکذیب و مخالفتهای مشرکان+۴ آیه
- سختکوشی و اشتیاق شدید پیامبر صلی الله علیه و اله برای هدایت گمراهان+۷ آیه
- ناتوانی پیامبر صلی الله علیه و اله در هدایت گمراهان، بدون خواست خداوند+۴ آیه
- مسیول نبودن پیامبر صلی الله علیه و اله در برابر هدایتناپذیری کافران+۴ آیه
- بیاثر بودن تلاش پیامبر صلی الله علیه و اله برای هدایت کردن فاقدان زمینه هدایتپذیری+۹ آیه
- عدم برابری زندگان با مردگان
- برتری زنده بر میّت
- مُسْمع/ اسماوصفات+۱ آیه
- حقپذیری برخی مردمان و استفاده انان از ابزار گوش، برای دریافت حق، تنها به عنایت و مشیّت خداوند
- تشبیه حال مؤمن به صاحب حیات و نور شدن+۱ آیه
- برتری اهل ایمان، بر کفر پیشگان+۲ آیه
- تشبیه حق به نور، در هدایت کردن مردم+۲ آیه
- تاثیر هدایت هدایتگران، منوط به خواست خداوند+۳ آیه
- تاثیر هدایت هدایتگران، منوط به خواست خداوند+۳ آیه
- قدرت مطلق خداوند، بر فراهم ساختن زمینههای هدایت و حقپذیری افراد
- فقدان بصیرت، موجب منع هدایت الهی و ناتوان از اجابت دعوت هدایتگران ان+۱ آیه
- بیاثر بودن تلاش پیامبر صلی الله علیه و اله برای هدایت کردن فاقدان زمینه هدایتپذیری+۹ آیه