اطیب البیان (سید عبدالحسین طیب)
وَ هُم يَصطَرِخُون‌َ فِيها رَبَّنا أَخرِجنا نَعمَل صالِحاً غَيرَ الَّذِي کُنّا نَعمَل‌ُ أَ وَ لَم نُعَمِّرکُم ما يَتَذَکَّرُ فِيه‌ِ مَن تَذَکَّرَ وَ جاءَکُم‌ُ النَّذِيرُ فَذُوقُوا فَما لِلظّالِمِين‌َ مِن نَصِيرٍ (37)
و اينها ناله ميکنند در جهنم پروردگارا بيرون آور ما را، ما عمل ميکنيم عمل صالح غير از آنچه بوديم عمل ميکرديم خداوند ميفرمايد آيا بشما اينکه اندازه عمر نداديم آن مقداري که متذکر ميشود در آن مقدار عمر هر کسي که تذکر پيدا کند
جلد 15 - صفحه 34
و آمد شما را انذار کننده.
انسان تا قبل از بلوغ و رشد معفو است لکن پس از بلوغ و رشد مکلف ميشود بايد بوظائف تکليف عمل کند و عذر پذيرفته نميشود.
وَ هُم يَصطَرِخُون‌َ صرخه و صراخ فرياد و داد است ولي اصطراخ از باب افتعال قبولي صرخه است ميخواهد فرياد زند ولي از شدت الم نميتواند لذا ناله ميکنند اينها، فِيها در جهنم ناله ميزنند و ميگويند:
رَبَّنا أَخرِجنا که ما برگرديم بدنيا، نَعمَل صالِحاً ايمان ميآوريم و بوظائف ديني عمل ميکنيم.
غَيرَ الَّذِي کُنّا نَعمَل‌ُ از کفر و شرک و معاصي و طغيان و تعدي و ظلم و تجاوز.
أَ وَ لَم نُعَمِّرکُم ما يَتَذَکَّرُ فِيه‌ِ انسان اگر طالب حق باشد ميتواند در يک هفته هم تمام عقائد شرا تحصيل کند و هم تمام احکام و تکاليف لازمه خود را فرا بگيرد بلکه تحصيل عقائد و فرا گرفتن مسائل لازمه و تصحيح قرائت بايد قبل از تکليف باشد که بمجرد بلوغ با ايمان باشد و بوظايف خود عمل کند اينکه جوانان امروزه فرداي قيامت هيچگونه عذري نميتوانند بياورند که ما چون امر تحصيل و کارهاي اداري و بازار و کسب بما فرصت نميداده که برويم عقائد خود را تکميل کنيم و قرائت خود را تصحيح کنيم و مسائل دين را فرا گيريم و بوظايف ديني عمل کنيم.
مَن تَذَکَّرَ هر که بخواهد متذکر شود و عيب بزرگتر اينکه بر فرض اينکه برگردند باز همين اشتغالات مانع ميشود چنانچه ميفرمايد وَ لَو رُدُّوا لَعادُوا لِما نُهُوا عَنه‌ُ (انعام آيه 28) و اگر عذر بياوريد که کسي نبود ما را متذکر کند جواب شما اينست.
وَ جاءَکُم‌ُ النَّذِيرُ انبياء اوصياء علماء در هر عصر و زمان بودند به آنها
جلد 15 - صفحه 35
اعتنايي نکرديد بلکه آنها را کشتيد حبس کرديد تهديد کرديد اخراج بلد کرديد ظلم کرديد چه کرديد و چه کرديد.
فَذُوقُوا فَما لِلظّالِمِين‌َ مِن نَصِيرٍ پس بچشيد عذاب جهنم را پس نيست از براي ظالمين از ياري کننده.
نه خداوند آنها را ياري ميکند نه انبياء و نه ملائکه و نه علماء دين و نه صلحاء و مؤمنين و نه کساني که بآنها نظر داشتيد از رؤسا و امراء و احفاد و اقارب و دوستان و هم مسلکان و آلهه که ميپرستيديد.
فَذُوقُوا امر تعجيزيست يعني ناچار براي پاداش عمل خود بايد بچشيد سختي عذاب و طعم آتش را.
فَما لِلظّالِمِين‌َ مِن نَصِيرٍ همانهايي که نظر داشتيد تمام خصم شما ميشوند.