سوره فاطر، آیه ۳۷ · جزء ۲۲ · صفحه ۴۳۸
وَ هُمْ يَصْطَرِخُونَ فِيهَا رَبَّنَا أَخْرِجْنَا نَعْمَلْ صَالِحاً غَيْرَ الَّذِي كُنَّا نَعْمَلُ أَ وَ لَمْ نُعَمِّرْكُمْ مَا يَتَذَكَّرُ فِيهِ مَنْ تَذَكَّرَ وَ جَاءَكُمُ النَّذِيرُ فَذُوقُوا فَمَا لِلظَّالِمِينَ مِنْ نَصِيرٍ
آنها در دوزخ فریاد میزنند: «پروردگارا! ما را خارج کن تا عمل صالحی انجام دهیم غیر از آنچه انجام میدادیم!» (در پاسخ به آنان گفته میشود:) آیا شما را به اندازهای که هر کس اهل تذکّر است در آن متذکّر میشود عمر ندادیم، و انذارکننده (الهی) به سراغ شما نیامد؟! اکنون بچشید که برای ظالمان هیچ یاوری نیست!
معنی کلمات و عبارات
«یَصْطَرِخُونَ»: نعرهزنان کمک میطلبند. فریاد برمیآورند. «مَا»: مدّت زمانی که. «مَنْ»: فاعل (یَتَذَکَّرُ) است.
نزول
سال ۱۳ بعثت(دوره مکی) بازپخش وحی در این سال
در آن زمان چه میگذشت (۹ رویداد)
- هجرت پیامبر از مکه به مدینهمرتبط با نزول
۱ هجرت · مکه - مدینه - اجازه جهاد دفاعیمرتبط با نزول
13 بعثت · مدینه - جنگ بدرمرتبط با نزول
۲ هجرت · بدر - پیمان برادری میان مهاجران و انصار
13 بعثت · مدینه - اختفا در غار ثور هنگام هجرت
13 بعثت · غار ثور، نزدیک مکه - تدوین پیماننامه مدینه
13 بعثت · مدینه - نخستین نماز جمعه در رانونا
13 بعثت · بنی سالم / مدینه - بنای مسجد قبا
13 بعثت · قبا، نزدیک مدینه - پیمان دوم عقبه
13 بعثت · عقبه، منی
نکات آیه
۱ - فریاد و استغاثه کافران، براى خروج از دوزخ به منظور تصحیح رفتار خود و انجام اعمال نیک «و هم یصطرخون فیها ربّنا أخرجنا نعمل صلحًا غیر الذى کنّا نعمل»
«استراخ» (مصدر «یسترخون») به معناى فریاد شدید است که غالباً در مورد کمک طلبى به کار مى رود.
۲ - عذاب دائمى دوزخ، کیفر رفتار ناشایست انسان ها است. «نعمل صلحًا غیر الذى کنّا نعمل»
۳ - پشیمانى دوزخیان از کرده هاى ناشایست خویش و حسرت شدید آنان براى انجام اعمال صالح «ربّنا أخرجنا نعمل صلحًا غیر الذى کنّا نعمل»
آهنگ سخن دوزخیان، به گونه اى است که نشانگر ندامت شدید آنان بر گذشته هاى خود و حسرتشان براى انجام اعمال نیک است.
۴ - آخرت، عرصه عمل و محلِ تدارک از دست داده ها و تصحیح رفتارها نیست. «ربّنا أخرجنا نعمل صلحًا غیر الذى کنّا نعمل أوَلم نعمّرکم ما یتذکّر فیه من تذکّر»
برداشت یاد شده، از جواب منفى خداوند به درخواست کافران دوزخى به دست مى آید.
۵ - رفتار انسان ها در دنیا، تعیین کننده سرنوشت آنان در آخرت است. «ربّنا أخرجنا نعمل صلحًا غیر الذى کنّا نعمل أوَلم نعمّرکم ما یتذکّر فیه من تذکّر»
۶ - انجام اعمال صالح، شرط نجات از دوزخ و آسودگى در آخرت است. «ربّنا أخرجنا نعمل صلحًا غیر الذى کنّا نعمل أوَلم نعمّرکم ما یتذکّر فیه من تذکّر»
۷ - مجازات الهى براى کافران، پس از اتمام حجت و دادن فرصت مناسب و عمر کافى براى شناخت و پذیرش دین و تعالیم آسمانى خواهد بود. «أوَلم نعمّرکم ما یتذکّر فیه من تذکّر و جاءکم النذیر»
۸ - سرزنش شدید کافران از سوى خداوند در دوزخ، به خاطر استفاده نکردن از فرصت مناسب عمر براى ایمان و دین دارى «أوَلم نعمّرکم ما یتذکّر فیه من تذکّر»
۹ - استغاثه و فریادخواهى کافران، در دوزخ بى نتیجه است. «ربّنا أخرجنا نعمل صلحًا ... أوَلم نعمّرکم ما یتذکّر فیه من تذکّر»
۱۰ - آمدن نذیر و هشدار دهنده از جانب خداوند در دنیا، براى کافران محکوم به دوزخ «و جاءکم النذیر»
۱۱ - انذار و اخطار، از شیوه هاى تبلیغى پیامبران «و جاءکم النذیر»
۱۲ - بهره نجستن از عمر و فرصت هاى مناسب، در جهت شناخت دین و عمل به تعالیم آسمانى، محکوم و مورد سرزنش و بازخواست خداوند «أوَلم نعمّرکم ما یتذکّر فیه من تذکّر و جاءکم النذیر»
۱۳ - ستمگران در قیامت، محروم از هرگونه نصرت و یارى «فما للظلمین من نصیر»
۱۴ - ستمگران، شایسته ترحم و یارى شدن نیستند. «فما للظلمین من نصیر»
آیه بالا هرچند درباره روز قیامت است; ولى مى توان از آن این مطلب را استنباط کرد که یارى نشدن ظالمان در قیامت، به خاطر عدم شایستگى آنان است و این عدم لیاقت، در دنیا نیز صادق است.
۱۵ - کفر و نپذیرفتن دعوت پیامبران، ظلم است و کافران ظالم اند. «و الذین کفروا لهم نار جهنّم ... فما للظلمین من نصیر»
۱۶ - بهره نبردن از عمر و فرصت هاى مناسب، در جهت دین دارى و در سایه تعالیم آسمانى، ظلم به خویشتن است. «و الذین کفروا ... أوَلم نعمّرکم ما یتذکّر فیه من تذکّر و جاءکم النذیر فذوقوا فما للظلمین من نصیر»
برداشت یاد شده به این خاطر است که خداوند کسانى را که به قرآن و کتاب هاى آسمانى ایمان نیاورده اند و از انذار پیامبران پند نگرفته و به دعوت آنان پاسخ مثبت نداده اند، با عنوان ظالم یاد کرده است.
تفسیر (۹)
- تفسیر المیزان(علامه طباطبایی)
آیات ۲۷–۳۸ - تفسیر المیزان(علامه طباطبایی)
آیات ۲۷–۴۵ - برگزیده تفسیر نمونه(مکارم شیرازی)
آیه ۳۷ - تفسیر نور(محسن قرائتی)
آیه ۳۷ - نکتههای تفسیر نور
آیه ۳۷ - پیامهای تفسیر نور
آیه ۳۷ - تفسیر اثنی عشری(حسینی شاه عبدالعظیمی)
آیه ۳۷ - تفسیر روان جاوید
آیات ۳۶–۴۰ - تفسیر اطیب البیان(سید عبدالحسین طیب)
آیه ۳۷
موضوعات
دستهبندی موضوعی
استغاثه اخروی کافراناستغاثه جهنمیانامداد به ظالمانبی تأثیری استغاثه جهنمیانحسرت عمل صالحروش برخورد با ظالمانسرزنش تباهی عمرپشیمانی جهنمیانحقیقت آخرتاهمیت عمل به دینانذار جهنمیانعوامل آسایش اخرویحسرت جهنمیاناهمیت دین شناسیمحرومیت اخروی ظالماندرخواست نجات از جهنمبی یاوری اخروی ظالمانآثار تباهی عمرعوامل نجات از جهنمآثار اخروی عمل صالحظلم تکذیب انبیااهمیت دینداریعوامل جاودانگی در جهنمظلم کفرروش تبلیغ انبیاکیفر عمل ناپسندانذار کافرانظالمان در قیامتفرصت عملقانونمندی کیفرهای خداعوامل مؤثر در سرنوشت اخرویانذارهای انبیااتمام حجت بر کافرانظلم به خودآثار اتمام حجتآثار اخروی عملانذارهای خداسرزنش کافرانکافران در جهنمکیفر کافرانسرزنشهای خدا
فرهنگ قرآن (مطالب آیه) (۸۳)
- اتمامحجّت انبیا بر کافران در دنیا+۱ آیه
- کافران حقناپذیر در برابر اتمام حجّت پیامبران، مستحقّ عذاب جهنّم+۵ آیه
- انذار، از شیوههای پیامبران در اتمام حجّت+۳ آیه
- انذار، از شیوههای محمّد(صلی الله علیه واله) در اتمام حجّت+۱ آیه
- کفر، باعث بیاثر شدن استغاثه کافران در دوزخ+۲ آیه
- اجابت نشدن استغاثه کافران در جهنّم+۱ آیه
- کمکخواهی کافران ستمگر در جهنّم از خداوند، جهت نجات از اتش+۱ آیه
- استغاثه کافران به درگاه پروردگار، برای رهایی از دوزخ+۵ آیه
- توجّه به ربوبیّت خداوند، مقتضی استغاثه درماندگان به درگاه او
- سختی و مصیبت، از عوامل استغاثه و کمکخواهی از خدا
- عذاب سخت جهنّم، باعث فریادخواهی اهل ان جهت رهایی+۱ آیه
- اقرار جهنّمیان در قیامت به ربوبیّت خداوند+۳ آیه
- ستم، عامل محرومیّت از امداد خدا+۷ آیه
- کفر، از عوامل محرومیّت از امداد+۲ آیه
- گرفتاران در عذاب اخرتی، محروم از هرگونه امداد+۲ آیه
- ستمگران، محروم از هرگونه امداد+۴ آیه
- ستمگران، محروم از امداد در اخرت+۲ آیه
- کافران، بدون یاور در برابر عذاب خداوند+۲ آیه
- هشدار دادن مردم (به عواقب ناگوار مخالفت با اوامر الهی) از مسؤولیّتهای پیامبران+۱ آیه
- هشدار خداوند به ستمگران، از اتش دوزخ و عذاب گوناگون ان+۲ آیه
- پیامبران الهی، انذارکننده کافران از گرفتارشدن به عذاب در اخرت+۴ آیه
- انذارشدن کافران مستحق دوزخ ازسوی پیامبران در دنیا+۱ آیه
- هشدار خداوند به کافران، از گرفتارشدن به اتش جهنّم و عذاب الهی+۲ آیه
- انذار از عذابهای خدا، روشی لازم در تبلیغ انبیا+۱ آیه
- همه انسانها، تحت تربیت و ربوبیت خداوند+۱۲ آیه
- مجازات الهی برای کافران جهنّمی، پس از اتمامحجّت و دادن فرصت مناسب برای شناخت و پذیرش تعالیم اسمانی+۶ آیه
- استغاثه و فریادخواهی دوزخیان، برای نجات از جهنّم+۳ آیه
- بیاثر بودن استغاثههای جهنّمیان+۶ آیه
- اقرار جهنّمیان در قیامت، به ربوبیّت خداوند+۳ آیه
- پشیمانی جهنّمیان، از کردارهای ناشایست خویش در دنیا
- فریاد دردناک و زجرالود دوزخیان، در جهنّم+۱ آیه
- استغاثه دوزخیان، برای نجات و خروج از جهنّم+۳ آیه
- عمل صالح، از عوامل مصونیّت انسان، از جهنّم
- استغاثه و فریادخواهی دوزخیان، برای نجات از جهنّم+۳ آیه
- حسرت و افسوس کافران در قیامت، از انجام ندادن اعمال صالح+۳ آیه
- انجام ندادن عمل صالح، سبب حسرت و افسوس کافران، در قیامت+۳ آیه
- ترک عمل صالح در دنیا، از موجبات حسرت، در اخرت+۵ آیه
- مطلوبیّت انجام دادن اعمال صالح و شایسته+۲ آیه
- حرمت مخالفت با انبیا+۳ آیه
- پذیرش موعظه، امری مطلوب و پسندیده+۱ آیه
- ربوبیّت خدا، اقتضاکننده تضرّع در برابر او، برای نجات از گرفتاری+۳ آیه
- اعتراف دوزخیان در جهنّم، به ربوبیّت خدا+۷ آیه
- گفتگوی خدا با جهنّمیان، در مورد علل گرفتاری انان به جهنّم+۱ آیه
- ذکر ربوبیّت خداوند، از اداب دعا+۵ آیه
- دعای کافران، برای خروج و نجات از عذاب جهنم+۲ آیه
- بی تاثیری دعای کافران، جهت خروج از عذاب الهی+۱ آیه
- دعا و درخواست جهنّمیان، برای نجات انان از جهنّم+۳ آیه
- گریزناپذیری عذاب جهنّم، زمینه دعا کردن به درگاه الهی، برای رهایی از ان+۱ آیه
- سختی تحمّل اتش جهنّم، زمینه دعای کافران گرفتار، برای خروج از ان+۱ آیه
- فریاد کشیدن جهنّمیان برای نجات از جهنّم+۱ آیه
- اتمام حجّت خداوند با ظالمان، پیش از فرستادن عذاب+۱ آیه
- ظالمان، خواهان مهلت دادن خداوند به انان، برای بازگشت به دنیا و انجام دادن اعمال صالح
- بیزاری ظالمان، از اعمال گذشته خود
- ظلم کنندگان، محروم از هرگونه یار و یاور، در قیامت+۷ آیه
- کافران، مردمانی ستم پیشه و ظالم+۲ آیه
- کفر، ظلم و کافران، مردمی ستم پیشه+۳ آیه
- توجّه به دانایی گسترده خداوند و اگاهی او از عملکرد ادمی، زمینه پرهیز ادمی از ظلم+۲ آیه
- تفکّر و توجّه به دوران پیری و برگشتن به ضعف و سستی، زمینه ای برای اندیشه و عبرت انسان
- سرزنش عبرت ناپذیری کافران، از دوران عمر خود برای ایمان
- عذاب سخت جهنّم، باعث یاری خواهی و استغاثه اهل ان برای رهایی خود+۱ آیه
- توجّه به علم همه جانبه خدا به رازهای دل انسانها، بازدارنده انسان از ستم کاری+۱ آیه
- عمر انسان، فرصتی برای انجام دادن اعمال صالح و بهرهوری از ان، در سرای دیگر
- عمر انسان، دورانی برای متذکّر شدن و پندپذیری انسان
- بهره نبردن از عمر در جهت اجرای اعمال صالح، ظلم به خویشتن
- سرزنش خداوند به کافران، در دوزخ، به علّت استفاده نکردن از عمر خویش برای پندگیری
- عذاب کافران در دوزخ، به سبب استفاده نکردن از عمر خود، برای پذیرش پند و عبرت و عمل به ان+۱ آیه
- حسرت و افسوس کافران در قیامت، بر انجام ندادن اعمال صالح در دنیا+۶ آیه
- دوزخیان خواستار اخراج از جهنّم و بازگشت به دنیا جهت انجام دادن اعمال صالح
- زندگی دنیایی، تنها فرصت ادمی برای انجام دادن عمل+۳ آیه
- کفر، عامل محروم شدن از امداد الهی+۲ آیه
- کفر، مانع تاثیر استغاثه و مددخواهی کافران در دوزخ+۲ آیه
- ظلم، موجب گرایش ادمی به کفر+۲ آیه
- فریاد دردناک و زجراور دوزخیان، در جهنّم+۱ آیه
- کافران، مورد سرزنش خداوند+۱ آیه
- انذارهای پیامبر صلی الله علیه و اله، نوعی اتمام حجّت+۱ آیه
- انذار ستمگران، از وظایف و مسیولیّتهای محمّد صلی الله علیه و اله+۲ آیه
- توبیخ جهنّمیان از سوی نگهبانان جهنّم، به سبب نپذیرفتن پیامبران و انذارهای انان+۵ آیه
- ملامت کافران از سوی خدا در دوزخ، به جهت استفاده نکردن از فرصت عمر و پیامبران در دنیا
- ترک عمل صالح، عامل ندامت و پشیمانی+۵ آیه
- جهنّمیان افرادی نادم در قیامت+۴ آیه
- کافران، افرادی نادم در قیامت+۵ آیه
- ترک عمل صالح، عامل ندامت کافران در قیامت+۱ آیه
- قیامت، زمان و وقت ظهور و بروز ندامتها و پشیمانی انسانها+۵ آیه