تفسیر اثنی عشری (حسینی شاه عبدالعظیمی)
إِنَّ فِرْعَوْنَ عَلا فِي الْأَرْضِ وَ جَعَلَ أَهْلَها شِيَعاً يَسْتَضْعِفُ طائِفَةً مِنْهُمْ يُذَبِّحُ أَبْناءَهُمْ وَ يَسْتَحْيِي نِساءَهُمْ إِنَّهُ کانَ مِنَ الْمُفْسِدِينَ «4»
إِنَّ فِرْعَوْنَ عَلا فِي الْأَرْضِ: بدرستى که فرعون برترى جست و تکبر و تبختر کرد در زمين مصر به حدى که ادعاى ربوبيت نموده و مردم را به عبادت و بندگى خود امر کرد. وَ جَعَلَ أَهْلَها شِيَعاً: 1- و قرار داد و گردانيد اهل مصر را از قبطيان و سبطيان دسته دسته و گروه متفرقه که همه شيعه و تابع او بودند در آنچه مى‌خواست. 2- بعضى از آنها تابع بعضى ديگر بودند در فرمان بردارى. 3- ايشان را استخدام و هر گروهى را به کارى وادار کرده بود از بنائى و زراعت و حفر نمودن و غير آن. 4- احزاب مختلفه گردانيد ايشان را به اين وجه که در ميان آنها تفرقه انداخت تا بر تمرّد و سرکشى او اقدام نکنند و لهذا هميشه ميان سبطى و قبطى دشمنى و خصومت بود. 5- بعضى را ذليل گردانيد به بندگى و استعمال در اعمال شاقه مانند بنى اسرائيل و برخى را اعزاز و اکرام و مقرب درگاه خود گردانيد مانند قبطيان و مؤيد اين وجه است فرمايش يَسْتَضْعِفُ طائِفَةً مِنْهُمْ: زبون و مقهور ساخت گروهى از ايشان را که سبطيان باشند.
ابن عباس نقل نموده چون بنى اسرائيل بسيار شدند و در ميان آنها فسق و فجور ظاهر گرديد و علما و زهاد آنها از امر به معروف و نهى از منکر دست باز داشتند، حق تعالى قبطيان را بر آنها مسلط گردانيد تا ايشان را به بندگى گرفتند و به امور شاقّه مبتلا ساختند «1».
يُذَبِّحُ أَبْناءَهُمْ: مى‌کشت فرعون پسران آنها را به جهت آنکه کاهنان او را خبر داده بودند پسرى در بنى اسرائيل متولد شود که زوال ملک تو به دست او باشد.
«1» تفسير منهج الصّادقين، چ سوم اسلاميه 1346 ش، ج 7 ص 69.
جلد 10 - صفحه 100
زمخشرى در کشاف نقل نموده که نود هزار پسران بنى اسرائيل را بکشتند. اين از غايت حماقت و جهالت او بود، زيرا هرگاه کهنه صادق بودند، کشتن بسيار دفع آن نمى‌کرد. و اگر کاذب بودند، کشتن بى‌وجه مى‌بود «1». وَ يَسْتَحْيِي نِساءَهُمْ: و زنده مى‌گذاشت زنان ايشان را براى خدمت خواتين خود. إِنَّهُ کانَ مِنَ الْمُفْسِدِينَ: بدرستى که فرعون بود از فسادکنندگان که جرئت مى‌نمود در کشتن اولاد انبيا و اوليا به مجرد تخيل فاسد، و احرار را به بندگى مى‌گرفت.
بالاترين فسادها گمراه نمودن بندگان است از طريق حق، چنانچه فرعون مردم را منع از ستايش و پرستش خلّاق عالم و دعوت به خود نمود. شبى در خواب ديد آتش از جانب بيت المقدس پديد آمد و تمام خانه‌هاى مصر را فراگرفت و قبطيان را بسوخت و سبطيان را واگذاشت. تعبير آن را از علما خواست. گفتند: از اين شهر مردى ظاهر شود که هلاک ملک تو قبطيان به دست او باشد. فرعون امر نمود تا پسران بنى اسرائيل را مى‌کشند و زنان را امر کرد تا همه به خدمت زنان قبطى قيام کنند، با وجود بر اين مصلحت الهى اقتضا نمود که با ضعف و بيچارگى بنى اسرائيل، حضرت موسى متولد و عاقبت فرعون و تابعان او هلاک، و موسى و بنى اسرائيل نجات يافتند.