تفسیر اثنی عشری (حسینی شاه عبدالعظیمی)
وَ قالَ الَّذِينَ اسْتُضْعِفُوا لِلَّذِينَ اسْتَکْبَرُوا بَلْ مَکْرُ اللَّيْلِ وَ النَّهارِ إِذْ تَأْمُرُونَنا أَنْ نَکْفُرَ بِاللَّهِ وَ نَجْعَلَ لَهُ أَنْداداً وَ أَسَرُّوا النَّدامَةَ لَمَّا رَأَوُا الْعَذابَ وَ جَعَلْنَا الْأَغْلالَ فِي أَعْناقِ الَّذِينَ کَفَرُوا هَلْ يُجْزَوْنَ إِلاَّ ما کانُوا يَعْمَلُونَ (33)
وَ قالَ الَّذِينَ اسْتُضْعِفُوا: و گويند آنانکه ضعيف و بيچاره بودند، لِلَّذِينَ اسْتَکْبَرُوا: مر آنان را که از قول حق سرکشى کردند، يعنى تابعين در جواب رؤسا گويند: بَلْ مَکْرُ اللَّيْلِ وَ النَّهارِ: بلکه مکر شما در شب و روز مانع ايمان ما شد و آن را از ما بازداشت. إِذْ تَأْمُرُونَنا: وقتى که امر مى‌نموديد ما را، أَنْ نَکْفُرَ بِاللَّهِ: اينکه کافر شويم به خداى تعالى، وَ نَجْعَلَ لَهُ أَنْداداً: و قرار دهيم براى او همتا و شريکان. بعد از گفت و شنود، هر دو فرقه از عمل خود که ضلال و اضلال است پشيمان شده، وَ أَسَرُّوا النَّدامَةَ: و پنهان دارند پشيمانى را از يکديگر به جهت سرزنش هم. نزد بعضى «اسرّوا» به معنى اظهار است. چون از لغات اضداد باشد يعنى آشکارا کنند پشيمانى را، لَمَّا رَأَوُا الْعَذابَ: آن هنگام که بينند عذاب را، يا رؤسا پنهان دارند ندامت خود را بر اضلال وقتى که مشاهده عذاب کنند، وَ جَعَلْنَا الْأَغْلالَ: و قرار دهيم غلهاى آتشين را، فِي أَعْناقِ الَّذِينَ کَفَرُوا: در گردنهاى آنانکه کافر شدند.
بعد براى تنزيه ذات الهى از ظلم و تعدى فرمايد: هَلْ يُجْزَوْنَ إِلَّا ما کانُوا يَعْمَلُونَ: آيا جزا داده شوند (استفهام انکارى) يعنى جزا داده نشوند مگر آنچه را که بودند بجا مى‌آوردند از کفر و شرک و اضلال و افساد، و جزائى نيست مگر بر عمليات.
جلد 10 - صفحه 538