اطیب البیان (سید عبدالحسین طیب)
وَ ظَلَّلنا عَلَيکُم‌ُ الغَمام‌َ وَ أَنزَلنا عَلَيکُم‌ُ المَن‌َّ وَ السَّلوي کُلُوا مِن طَيِّبات‌ِ ما رَزَقناکُم وَ ما ظَلَمُونا وَ لکِن کانُوا أَنفُسَهُم يَظلِمُون‌َ (57)
(و ابر را سايبان شما قرار داديم، و بر شما غذاي من و سلوي فرود آورديم بخوريد از چيزهاي پاکيزه‌اي که ما بشما روزي داديم، و بما ستم ننمودند ولي بخودشان ستم مينمودند) بنا بر آنچه مفسرين نقل نموده‌اند و در روايات وارد شده بعد از آنکه حضرت موسي «ع» بني اسرائيل را بجنگ با عمالقه و دخول بيت المقدس امر فرمود چنانچه در سوره مائده است يا قَوم‌ِ ادخُلُوا الأَرض‌َ المُقَدَّسَةَ الَّتِي کَتَب‌َ اللّه‌ُ لَکُم، الي قوله فَلا تَأس‌َ عَلَي القَوم‌ِ الفاسِقِين‌َ«2» و بني اسرائيل امتناع نمودند خداوند بر آنها غضب نمود و آنان چهل سال در تيه سرگردان و گرفتار شدند و هر مقدار مسافت که در شب طي مينمودند صبح سر جاي اول بودند و از شدت حرارت آفتاب و گرسنگي و تشنگي شکايت نمودند خداوند ابري بر سر آنها
1- مجلد دوم صفحه 327- 344
2- آيات 24 الي 29
جلد 2 - صفحه 39
قرار داد که مانع از تابش آفتاب باشد و من‌ّ و سلوي براي آنها نازل فرمود که طعام خود قرار دهند و سنگي همراه خود داشتند که حضرت موسي عصاي خود را بر آن ميزد دوازده چشمه آب از آن جاري ميشد چنانچه در دو آيه بعد از اينکه در همين سوره اشاره ميفرمايد اضرِب بِعَصاک‌َ الحَجَرَ فَانفَجَرَت مِنه‌ُ اثنَتا عَشرَةَ عَيناً و از تفسير قمي ره از حضرت باقر عليه السّلام روايت شده که فرمود هارون قبل از موسي در تيه از دنيا رفت و موسي بعد از او نيز در همان تيه بدرود حيات گفت و نيز در تفسير قمي ره است که وقتي حضرت موسي از دريا گذشت ببياباني فرود آمد، بني اسرائيل گفتند اي موسي ما را هلاک کردي و از آبادي بيرون آوردي و در بياباني که نه سايه و نه درخت و نه آب دارد داخل نمودي، خداوند ابري را فرستاد که بر آنها سايه اندازد و در شب براي آنها من‌ّ نازل فرمود و در عصر مرغ برياني بر سفره آنها مي‌نشست، و سنگي همراه موسي بود که با عصا بآن ميزد و دوازده چشمه آب از آن جاري ميشد.
و در اينکه من‌ّ و سلوي چه بوده بين مفسرين و اخبار اختلاف است، مشهور اينست که من‌ّ ترنجبين و سلوي مرغي بوده که آن را سماني مي‌گويند و در آلاء الرحمن ميگويد «مستند صحيحي در اخبار نداريم که مراد از من‌ّ ترنجبين باشد» و ممکن است من‌ّ طعامي بوده که بانعام و انزال آن خداوند بر آنها منت گذارده و از اينجهت من‌ّ ناميده شده و ممکن است متعدد بوده و باين بيان ميتوان جمع بين اقوال و اخبار نمود و اللّه العالم و در مجمع البيان و برهان از حضرت صادق عليه السّلام روايت شده که نزول من‌ّ و سلوي بين الطلوعين بوده و هر که در خواب بود از آن محروم ميشد و لذا خواب در اينموقع مذموم شمرده شده و بيداريش موجب جلب رزق ميگردد.
وَ ما ظَلَمُونا اشاره باينست که معصيت گناهکاران ضرري براي خدا ندارد
جلد 2 - صفحه 40
چنانچه طاعت مطيعان نفعي عايد او نميکند بلکه ضرر معصيت عايد خود عاصي و نفع طاعت عايد خود مطيع ميشود.
وَ لکِن کانُوا أَنفُسَهُم يَظلِمُون‌َ آنچه از معصيت و گناه و کفر و شرک مرتکب شوند ضررش متوجه خودشان ميگردد.