اطیب البیان (سید عبدالحسین طیب)
کَيف‌َ يَهدِي اللّه‌ُ قَوماً کَفَرُوا بَعدَ إِيمانِهِم وَ شَهِدُوا أَن‌َّ الرَّسُول‌َ حَق‌ٌّ وَ جاءَهُم‌ُ البَيِّنات‌ُ وَ اللّه‌ُ لا يَهدِي القَوم‌َ الظّالِمِين‌َ (86)
چگونه خداوند هدايت ميکند کساني را که اولا ايمان آوردند و شهادت برسالت حضرت رسول و حقانيت او دادند و مشاهده آيات بيّنات نمودند سپس کافر شدند و خداوند ظالمين را هدايت نميفرمايد.
کَيف‌َ يَهدِي اللّه‌ُ کيف از ادات استفهام است و استفهام انکاريست يعني نميشود و ممکن نيست که خداوند همچه شخصي را هدايت کند زيرا در هدايت دو چيز لازم است: يکي فاعليت فاعل که هادي باشد و ديگر قابليت قابل که مهدي باشد و کسي که مرتد شد بعد از آني که حجت بر او تمام شد و براهين واضحه و ادله محکمه متقنه و آيات بينات را مشاهده کرده باز دست برداشت معلوم است که از روي
جلد 4 - صفحه 275
عناد و لجاج و عصبيت بوده البته قبول هدايت نميکند و هدايت نميشود و لو فاعليت فاعل از هر جهت تمام باشد.
قَوماً کَفَرُوا بَعدَ إِيمانِهِم آيه عام است و لو شأن نزولش در مورد شخص خاصّي باشد چنانچه در مجمع از حضرت صادق عليه السّلام نقل کرده که در مورد حارث بن سويد بن صامت انصاري بود که محذر بن زياد بلوي را بحيله و مکر کشت و فرار کرد و بکفار مکه ملحق شد و شامل هر دو قسم مرتد ملي و فطري ميشود، و بعضي مفسرين توهّم کردند که ايمان ايمان ظاهري بوده نه باطني و لکن خلاف ظاهر است زيرا اينکه منافق ميشود نه مؤمن و آيه ميفرمايد بَعدَ إِيمانِهِم وَ شَهِدُوا أَن‌َّ الرَّسُول‌َ حَق‌ٌّ بيان ايمان است که حقيقت ايمان همان شهادت بحقانيت پيغمبر اسلام صلّي اللّه عليه و آله و سلّم و تصديق بجميع ما جاء به النبي است.
وَ جاءَهُم‌ُ البَيِّنات‌ُ يعني امور واضحه روشن که جاي ريب و شکي در آنها نباشد بمشاهده معجزات و نزول آيات و مشاهده حالات و اخلاق نبي‌ّ اکرم و البته چنين آدم بسيار فرق دارد با آن کفاري که مشاهده معجزات و اخلاق نبي‌ّ صلّي اللّه عليه و آله و سلّم را نکردند و آيات را استماع ننمودند.
وَ اللّه‌ُ لا يَهدِي القَوم‌َ الظّالِمِين‌َ کسي که دانسته و فهميده بخود ظلم کند و خود را در معرض عذاب ابدي درآورد قابليت هدايت ندارد و خدا او را هدايت نميفرمايد.