اطیب البیان (سید عبدالحسین طیب)
إِلاَّ الَّذِين‌َ تابُوا مِن بَعدِ ذلِک‌َ وَ أَصلَحُوا فَإِن‌َّ اللّه‌َ غَفُورٌ رَحِيم‌ٌ (89)
مگر کساني که بعد از کافر شدن توبه کنند و برگردند باسلام و خود را اصلاح کنند پس محققا خداوند آمرزنده و مهربان است.
إِلَّا الَّذِين‌َ تابُوا مِن بَعدِ ذلِک‌َ توبه مرتد برجوع باسلام است و آيه مطلق است شامل مرتد ملّي و فطري هر دو ميشود و لو مورد مرتد ملّي است لکن مورد مخصص و مقيد نميشود و اينکه آيه هم يکي از آياتيست که دلالت دارد بر قبولي توبه مرتد.
و اصلحوا بعض مفسرين گفتند مراد اصلاح باطن است که قلبا ايمان بياورد و عازم بر ثبات بر ايمان باشد و اينکه خلاف ظاهر است زيرا کلمه تابوا بر اينکه مطلب تام الدلاله است و بدون اينکه صدق توبه نميکند.
و بعضي گفتند مراد اصلاح عمل است که نماز و روزه و امثال آنها اينکه هم تمام نيست زيرا شرط قبولي توبه نيست آنها هم يک تکاليفي است راجع بخود بلکه
جلد 4 - صفحه 278
ظاهر اينست که اسلام مرتد با اسلام ساير کفار تفاوت دارد زيرا کفار اگر اسلام آوردند بمقتضاي
(الاسلام يجب ما قبله)
آنچه فساد در دوران کفر کردند گذشت ميشود و لکن مرتد بايد هر فسادي که در زمان ارتداد نموده تدارک کند نماز و روزه‌ها را قضاء کند، مال هر کسي را برده يا بکسي اذيت نموده رد کند، اگر محکوم بقصاص باديه يا کفارات يا ساير تکاليف بوده بايد تمکين شود و امثال اينها فَإِن‌َّ اللّه‌َ غَفُورٌ رَحِيم‌ٌ تفسيرش واضح است و سابقا ذکر شده.