اطیب البیان (سید عبدالحسین طیب)
إِن‌َّ الَّذِين‌َ کَفَرُوا بَعدَ إِيمانِهِم ثُم‌َّ ازدادُوا کُفراً لَن تُقبَل‌َ تَوبَتُهُم وَ أُولئِک‌َ هُم‌ُ الضّالُّون‌َ (90)
محقّقا کساني که پس از ايمان کافر شدند و زياده‌روي کردند در کفر هرگز توبه آنها قبول نخواهد شد و آنها گمراهان هستند.
جماعتي باين آيه استشهاد کردند که توبه مرتد قبول نميشود لکن اينکه حرف خلاف تحقيق است زيرا ادله اربعه: کتاب، سنّة، اجماع و عقل قائم است بر قبولي توبه، بلکه مي‌گوييم اگر توبه مرتد قبول نشود آيا مکلف بتکاليف شرعيه مثل نماز و ساير عبادات هست يا نيست اگر بگويي هست تکليف ما لا يطاق لازم ميآيد زيرا ايمان شرط صحت کليه عبادات است و اگر نيست خلاف ضرورت اسلام است، بعلاوه اينکه آيه هم دلالت بر عدم قبول توبه مرتد ندارد ببياني که در شرح الفاظ آيه ذکر ميشود.
إِن‌َّ الَّذِين‌َ کَفَرُوا بَعدَ إِيمانِهِم مراد ارتداد است که اولا مؤمن بود سپس کافر شد و احتياج بتأويلات بعض مفسرين نداريم که بگوئيم ايمانش ظاهري بوده
جلد 4 - صفحه 279
و در واقع منافق بوده زيرا خلاف ظاهر آيه است و منافق را تعبير بايمان نميکنند بلکه اشدّ کفار است و همچنين بعضي گفتند اينکه در مورد يهود است که قبل از بعثت بشارت بآمدن آن حضرت ميدادند و پس از بعثت انکار نمودند اينهم خلاف ظاهر آيه است زيرا يهود ايمان نياوردند بلکه ميگفتند که ايمان ميآوريم پس از بعثت او.
ثُم‌َّ ازدادُوا کُفراً ازدياد کفر با توبه مرتد که مورد بحث بود نميسازد زيرا مرتد اگر توبه کند کفر را نابود ميکند نه آنکه ازدياد کند و اينکه جمله دلالت دارد که تا آخر عمر روز بروز کفر او شديدتر ميشود.
لَن تُقبَل‌َ تَوبَتُهُم زمان معاينه مرگ است چنانچه در آيه شريفه ميفرمايد وَ لَيسَت‌ِ التَّوبَةُ لِلَّذِين‌َ يَعمَلُون‌َ السَّيِّئات‌ِ حَتّي إِذا حَضَرَ أَحَدَهُم‌ُ المَوت‌ُ قال‌َ إِنِّي تُبت‌ُ الآن‌َ الاية نساء آيه 22، و در حق‌ّ فرعون ميفرمايد حَتّي إِذا أَدرَکَه‌ُ الغَرَق‌ُ تا آنجايي که ميفرمايد آلآن‌َ وَ قَد عَصَيت‌َ قَبل‌ُ الاية يونس آيه 90 و 91، و اخبار هم در اينکه مورد رسيده که
(التوبة قبل المعاينة).
وَ أُولئِک‌َ هُم‌ُ الضّالُّون‌َ گمراهي اينها اينست که نه در دسته کفار هستند زيرا برگشتند و نه در دسته مسلمين زيرا توبه نشد يعني بدون عقيده بهيچ طرفي هستند و همين است معني گمراهي.