اطیب البیان (سید عبدالحسین طیب)
إِذ قال‌َ لَهُم شُعَيب‌ٌ أَ لا تَتَّقُون‌َ (177) إِنِّي لَکُم رَسُول‌ٌ أَمِين‌ٌ (178) فَاتَّقُوا اللّه‌َ وَ أَطِيعُون‌ِ (179) وَ ما أَسئَلُکُم عَلَيه‌ِ مِن أَجرٍ إِن أَجرِي‌َ إِلاّ عَلي رَب‌ِّ العالَمِين‌َ (180) أَوفُوا الکَيل‌َ وَ لا تَکُونُوا مِن‌َ المُخسِرِين‌َ (181)
وَ زِنُوا بِالقِسطاس‌ِ المُستَقِيم‌ِ (182) وَ لا تَبخَسُوا النّاس‌َ أَشياءَهُم وَ لا تَعثَوا فِي الأَرض‌ِ مُفسِدِين‌َ (183)
بدون ذکر اخ و در آنجا تعبير باخ فرموده و اينکه نه اخوت نسبيست بلکه محليست.
تفسير اينکه آيات بعين مطابق با ما سبق است.
و تمام دهيد کيل را و نباشيد از کم‌گذاران و ميزان کنيد بميزان صحيح مستقيم و کم نگذاريد اشياء ناس را و در روي زمين تجاوزات نداشته باشيد و افساد نکنيد.
يکي از معاصي بزرگ کم‌فروشيست و اشيايي که مورد معامله واقع ميشود هر کدام يک نحو تعيين ميشود و اينکه پنج قسم است بعضي به کيل تعيين ميشود مثل شربت آلات که بليوان يا فنجان يا استکان يا شيشه و امثال اينها و بعضي بوزن تعيين ميشود مثل حبوبات، لحوم، خبوزات و بسيار ديگر، بعضي بعدد مثل گردو و مرکبات و قرص و بيض و نحو اينها، بعضي به زرع و متر مثل زمين و فرش و پارچه و نحو اينها، بعضي بنظر مثل عمارات و الوان و اشکال و نحو اينها، و در تمام اينها انحاء تقلبات ميآيد: کيل را کوچک ميگيرد، وزن را در سنگ کم قرار ميدهد، عدد را در شماره تقلب ميکند، زرع و متر را کوچک ميگيرد، نظر را در رنگ يا باطن شي‌ء تقلب ميکند، بالجمله حق مشتري را نميدهد و اينکه مضرات بسياري دارد، حق اللّه
جلد 14 - صفحه 84
معصيت بزرگ استحقاق عقوبت شديد دارد، ظلم به بندگان که در حديث قدسي قسم ياد فرموده
(و عزتي و جلالي لا يجوزني ظلم ظالم)
و در عقبه صراط سؤال از مظالم ميشود و حق النّاس است واجب است بصاحبش رد کند و جميع تصرفات در آن مال حرام و معصيت است و اگر هم هيچگونه تصرفي نکند حبس حقوق است و از معاصي دائميه است آن بآن معصيت است و اگر مخلوط به مال خود نمود مال مختلط ميشود و لو يک درهم در هزار درهم و تصرف در جميع آنها حرام است.
و چهار حکم دارد اگر مقدار حرام معلوم و صاحبش هم معلوم و لو بعلم اجمالي بايد رد کند يا تصالح کنند يا صاحبانش صرفنظر کنند و اگر مقدار معلوم و صاحبش مجهول است بايد از جانب صاحبش رد مظالم دهد و اگر مقدار مجهول و صاحبش معلوم است بايد تصالح کنند و اگر مقدار و صاحب هر دو مجهول بايد خمس مالش را بدهد.
و حق النّاس امرش از حق اللّه سخت‌تر است زيرا بسا باشد خداوند بکرم و لطفش از حق خود در گذرد و عفو فرمايد لکن ناس از يک درهمش هم صرفنظر نميکنند و اگر مرد ورثه در هيچ يک از اموالش نميتوانند تصرف کنند چون دين است و دين مقدم بر ارث است و مضار ديگر که اکل مال حرام دل را سياه ميکند و قلب را قسي ميکند خدا را فراموش ميکند شيطان را مسلط ميکند، اگر نطفه از حرام منعقد شد فرزند که از لقمه حرام بوده فاسد ميشود الي غير ذلک و يکي از معاصي بزرگ اصحاب و قوم شعيب اينکه بوده لذا ميفرمايد:
(أَوفُوا الکَيل‌َ) وفاء تمام دادنست چنانچه استيفاء تمام گرفتن است و اينکه نسبت باشيايي که به کيل تعيين ميشود.
(وَ لا تَکُونُوا مِن‌َ المُخسِرِين‌َ) خسران زيان است يعني کسر گذاردن کسر گذارنده نباشيد.
(وَ زِنُوا بِالقِسطاس‌ِ المُستَقِيم‌ِ) نسبت باشيايي که بوزن تعيين ميشود و قسطاس را بعضي گفتند ترازو است و بعضي گفتند قپان است و بهتر اينست که بگوئيم ميزان است نه بمعني، مصطلح بلکه بمعني لغوي يعني «ما يوزن به الشي‌ء و ميزان کل شي‌ء بحسبه» و مثل ترازو و قپان از آلات وزن است و امروز وسائل وزن بسيار است و مستقيم حد وسط است نه زياد بگيريد و نه کم بدهيد.
جلد 14 - صفحه 85
(وَ لا تَبخَسُوا النّاس‌َ أَشياءَهُم) بخس شامل تمام ميشود حتي بعدد و زرع و متر و بمعني کم کردن است.
(وَ لا تَعثَوا فِي الأَرض‌ِ مُفسِدِين‌َ) عثي بمعني فسد است يعني فساد نکنيد در زمين که داخل در زمره مفسدين ميشويد همين کم فروشي مورث فساد در زمين ميشود زيرا احتياجاتش بسيار است مثلا اينکه يک نفر خباز يک جنس که خبز ميفروشد دارد موقعي که کم ميدهد خودش هم احتياج بصد جنس ديگر دارد: بقصاب، بقال، ميوه فروش، آرد فروش، بزاز و بسيار ديگر آنها هم باين کم ميدهند يک نفع را در نظر گرفته صد ضرر بخود وارد کرده بعلاوه برکات هم برداشته ميشود و خسران و زيانش زياد ميگردد و فساد دنيا را پر ميکند.
تنبيه: اينکه نوع معاملات از اموريست که عقل مستقل بقبح آن هست حتي نزد همان کس که کم ميفروشد اگر بگويي کم فروشي خوب است يا بد! بد ميداند و اگر بگويي کم فروخته‌اي بدش ميآيد و اگر ديگران باو کم دهند بد ميگويد چندان احتياج بتبليغ نيست لکن عيب در اينست که «النّاس يستسهلون الذم في قضاء الوتر» لذا انبياء آمدند که بگويند مجرد ذم نيست عقوبات دنيوي و اخروي بسيار دارد.