تفسیر روان جاوید

تفسیر روان جاوید (ثقفى تهرانى) وَ إِنَّهُ لَتَنْزِيلُ رَبِّ الْعالَمِينَ (192) نَزَلَ بِهِ الرُّوحُ الْأَمِينُ (193) عَلى‌ قَلْبِکَ لِتَکُونَ مِنَ الْمُنْذِرِينَ (194) بِلِسانٍ عَرَبِيٍّ مُبِينٍ (195) وَ إِنَّهُ لَفِي زُبُرِ الْأَوَّلِينَ (196) أَ وَ لَمْ يَکُنْ لَهُمْ آيَةً أَنْ يَعْلَمَهُ عُلَماءُ بَنِي إِسْرائِيلَ (197) وَ لَوْ نَزَّلْناهُ عَلى‌ بَعْضِ الْأَعْجَمِينَ (198) فَقَرَأَهُ عَلَيْهِمْ ما کانُوا بِهِ مُؤْمِنِينَ (199) کَذلِکَ سَلَکْناهُ فِي قُلُوبِ الْمُجْرِمِينَ (200) لا يُؤْمِنُونَ بِهِ حَتَّى يَرَوُا الْعَذابَ الْأَلِيمَ (201) فَيَأْتِيَهُمْ بَغْتَةً وَ هُمْ لا يَشْعُرُونَ (202) فَيَقُولُوا هَلْ نَحْنُ مُنْظَرُونَ (203) أَ فَبِعَذابِنا يَسْتَعْجِلُونَ (204) أَ فَرَأَيْتَ إِنْ مَتَّعْناهُمْ سِنِينَ (205) ثُمَّ جاءَهُمْ ما کانُوا يُوعَدُونَ (206) ما أَغْنى‌ عَنْهُمْ ما کانُوا يُمَتَّعُونَ (207) وَ ما أَهْلَکْنا مِنْ قَرْيَةٍ إِلاَّ لَها مُنْذِرُونَ (208) ذِکْرى‌ وَ ما کُنَّا ظالِمِينَ (209) وَ ما تَنَزَّلَتْ بِهِ الشَّياطِينُ (210) وَ ما يَنْبَغِي لَهُمْ وَ ما يَسْتَطِيعُونَ (211) إِنَّهُمْ عَنِ السَّمْعِ لَمَعْزُولُونَ (212) ترجمه‌ و همانا آن فرو فرستاده پروردگار جهانيان است‌ فرود آورد آنرا روح الامين‌ بر دلت تا بوده باشى از بيم دهندگان‌ بزبان تازى واضح‌ و همانا آن در کتب پيشينيان است‌ آيا و نبود براى آنها دليلى آنکه ميدانند آنرا دانايان بنى اسرائيل‌ و اگر فرو فرستاده بوديم آنرا بر بعضى عجمان‌ پس خوانده بود آنرا بر آنها نبودند بآن گروندگان‌ همچنين وارد نموديم آنرا در دلهاى گناهکاران‌ با آنکه ايمان نمى‌آورند بآن تا آنکه به بينند عذاب پر درد را پس بيايد آنها را ناگاه و آنها ندانند پس گويند آيا هستيم ما مهلت داده شدگان‌ آيا پس بعذاب ما شتاب ميکنند آيا پس دانستى که اگر بهره‌مند سازيمشان سالها پس آيد آنها را آنچه وعده داده ميشوند کفايت نکند آنها را آنچه بهره‌مند کرده ميشوند بآن‌ و هلاک نکرديم اهل بلدى را مگر آنکه براى آنها بودند بيم دهندگان‌ براى تذکّر و نباشيم ستمکاران‌ و فرود نياوردند آنرا شيطانها و سزاوار نباشد آنها را و نميتوانند همانا آنها از شنيدن برکنار شدگانند. جلد 4 صفحه 127 تفسير خداوند متعال بعد از ذکر هفت قصه از قصص انبياء عظام فرموده آنچه ذکر شد از قرآن وحى منزل پروردگار جهانيان است که نازل نموده است آنرا جبرئيل که ملقّب بروح الامين است براى آنکه از عالم ارواح و امين وحى الهى است بر قلب تو که پيغمبر خاتمى تا بوده باشى از بيم دهندگان خلق بزبان تازى واضح المعنى از عذاب الهى و نيست از قبيل حکايات و تواريخى که قابل شک و ريب باشد و اينکه فرموده نازل نموده بر قلب تو براى افاده اينمعنى است که چنان قرائت نمود آنرا جبرئيل بر تو که شنيدى الفاظ آنرا و درک کردى معانى آنرا و قرار گرفت در قلب تو و محتمل است مراد از مبين بيان کننده باشد باين اعتبار که لسان عربى توسعه دارد چون براى هر خصوصيّتى از خصوصيات معنى در لغت عرب لفظ خاصى است که ميتوان از آنمعنى بآن لفظ تعبير نمود بخلاف ساير السنه که اين توسعه را ندارد لذا آنها را بعربى خوب ميشود ترجمه نمود و عربى را بآنها نميشود ترجمه کرد و بنابراين کلمه مبين در مدح لسان عربى ذکر شده و در کافى از يکى از صادقين عليهما السلام نقل نموده که پرسيدند مراد از عربى مبين چيست فرمود بيان ميکند آن زبانها را و بيان نميکند زبانها آنرا و در علل از امام صادق عليه السّلام نقل نموده که خداوند هيچ کتابى و وحيى را نازل ننمود مگر بعربى ولى بگوش انبيا بزبان قومشان ميرسيد و بگوش پيغمبر ما بعربى ميرسيد و چون او با قومش سخن مى‌فرمود بعربى بود و آنها هم بعربى مى‌شنيدند و هر کس با پيغمبر بهر زبانى صحبت ميکرد او بعربى مى‌شنيد و تمام آنها بترجمه جبرئيل عليه السّلام بود و از تشريفاتى بود که خدا براى او مقرّر فرموده بود و از بعضى روايات مفسّره استفاده ميشود که آنچه بتوسط روح الامين بر قلب پيغمبر صلى اللّه عليه و اله نازل شده ولايت امير المؤمنين عليه السّلام است و بعضى نزّل بتشديد زاى و نصب الرّوح الامين قرائت نموده‌اند و اين قرآن علاوه بر آنکه از حيث فصاحت و بلاغت بحدّ اعجاز رسيده و خود مصدّق خود است از حيث معانى هم شاهد صدق دارد که اصول معارف و مواعظ و قصص و حکايات آن موافق با کتب انبياء سابق است و ذکر آن و آورنده‌اش در کتب سابقه وجود دارد آيا اين نيست براى کفار دليل‌ جلد 4 صفحه 128 بر صحّت قرآن و نبوّت آورنده‌اش که ميدانند آنرا دانايان بنى اسرائيل از يهود و نصارى بمراجعه بتورية و انجيل و يافتن اوصاف و نعوت پيغمبر خاتم را در کتب خودشان لذا اسلام ميآورند از قبيل عبد اللّه بن سلام و اصحاب او و اوس و خزرج و ساير دانشمندان از اهل کتاب و تکن بتاء و آية برفع نيز قرائت شده است و يکى از موجبات رواج اسلام در عرب آنستکه خداوند قرآن را بر شريفترين مردى از شريف‌ترين بيتى از بيوت عرب نازل فرمود و لذا مى‌فرمايد و اگر نازل نموده بوديم قرآن را بر غير عرب که آن بعضى از افراد عجم باشد پس خوانده بود آنرا براى اعراب چنين نبود که ايمان بياورند بآن چون آنها خيلى متعصّبند و تمکين از عجم نميکنند ولى ما آنرا بشخصى از عرب نازل نموديم پس ايمان آوردند باو عجم و اين خود فضيلتى است براى افراد عجم چنانچه قمى ره از امام صادق عليه السّلام نقل نموده و چنانچه ما قرآن را بزبان عربى فصيح نازل نموديم براى استفاده کامل قوم وارد نموديم بقرائت و بيان پيغمبر خودمان آنرا بالفاظ و معانيش در دلهاى کفار ولى با وجود اين چون آنها معاند و لجوجند ايمان نميآورند بآن تا ببينند عذاب اليم الهى را که ملجأ کند آنها را بايمان پس ميآيد آنعذابى که بايد بيايد بر آنها ناگهان با آنکه آنها نميدانند چنان عذابى بر آنها وارد ميشود و ملتفت نيستند پس در آنوقت که ايمان فائده و پشيمانى سودى ندارد از روى حسرت و ندامت ميگويند آيا ما مهلت داده ميشويم که ايمان بياوريم و تصديق کنيم ولى فعلا که بآنها مهلت داديم ميگويند اين عذاب را زودتر بر ما نازل کن از روى تمسخر آيا تعجيل در عذاب ما ميکنند با آنکه براى آنها صرفه ندارد آيا دانستى اى حبيب من که اگر بهره‌مند کنيم ما آنها را ساليان دراز پس وارد شود بر آنها عذاب موعود ما کفايت نکند آنها را و فائده ندارد بحالشان آن نعمتهاى بسيارى که در آنسالهاى متمادى بآن متنعّم بودند بلکه موجب مزيد طغيان و تکميل استحقاقشان براى عذاب خواهد بود پس نبايد بآن خوشيهاى موّقت مغرور شوند در کافى از امام صادق عليه السّلام نقل نموده که پيغمبر صلى اللّه عليه و اله در خواب ديد که بنى اميّه از منبرش بعد از او بالا ميروند و مردم را از راه حق بقهقرى برميگردانند پس خيلى محزون شد و جبرئيل نازل شد و حضرت را بآنحال‌ جلد 4 صفحه 129 مشاهده نمود و از سببش سؤال کرد و او قضيه را بيان فرمود و جبرئيل اظهار بى اطلاعى کرد و عروج نمود و طولى نکشيد که مراجعت کرد و اين چند آيه را آورد که پيغمبر صلّى اللّه عليه و اله و سلّم بآنها مأنوس شود و سوره قدر را که دلالت دارد بر آنکه يک شب قدر براى آنحضرت بهتر از هزار ماه سلطنت بنى اميّه است و بناى ما بر اين بوده که عذاب بر قومى وارد نمى‌نموديم و اهل هيچ بلدى را بهلاکت نمى‌رسانديم مگر بعد از آنکه براى آنها پيغمبرانى فرستاده باشيم که بيم دهنده باشند آنها را از عذاب ما براى تذکّر آنها و اتمام حجّت چون ما هيچگاه ستمکار نبوده و نيستيم که پيش از ارسال رسول منذر قومى را عذاب کنيم ولى وقتى رسول منذر فرستاديم و آنها اطاعت و انقياد ننمودند و مستحق عقوبت شدند معذّب و مستأصل خواهيم نمود آنها را و نبايد تصوّر کنند که قرآن چون مشتمل بر اخبار غيبيّه است از قبيل القائات شياطين است که بکاهنان مينمودند و گاهى از غيب خبر ميدادند سزاوار نيست کسى چنين کتابى را که جامع علوم و معارف و مصالح و مفاسد امور اهل عالم است تا روز قيامت بشياطين نسبت دهد و آنها هرگز قدرت و استطاعت انشاء و ترتيب چنين معانى و الفاظى را نداشته و ندارند و جدّا از مداخله آنها در آسمان و استماع اخبار غيبيّه از ملائکه جلوگيرى ميشود بتوسط شهاب ثاقب و ملائکه‌ئى که مأمور طرد آنها هستند لذا از ادراک معارف حقّه و علوم دينيّه معزول و محرومند کار آنها فتنه و فساد و اضلال و اخلال است و هدف قرآن موعظه و ارشاد بصلاح و فلاح پس نميشود چنين کتاب مجيدى بالقاء چنين موجودات پليدى باشد يا چيزى از آن بکمک آنان انجام گيرد چون آنها اگر بخواهند کمک کنند با دوستان خودشان ميکنند نه با کسانيکه در نقطه مقابل جاى دارند و گفته شده جهت اين محروميّت و ممنوعيّت آنستکه استفاده از معانى حقّه و استضائه از انوار حقيقيّه منوط و مشروط باشتراک در صفاء ذهن و قابليّت قبول فيض حق است و آنها نفوس خبيثه شريره ظلمانى هستند و سنخيّت با عالم انوار ندارند.