مکّه وکعبه، نمايشگاهى از قدرت ونشانه‌هاى الهى و تاريخ آن مملوّ از خاطرات و سرگذشت‌هايى است که توجّه به آنها درس‌آموز و عبرت‌انگيز مى‌باشد. در ساختن آن ابراهيم عليه السلام بنّايى و اسماعيل عليه السلام کارگرى مى‌کرده‌اند. سپاهيان فيل‌سوار ابرهه که به قصد ويرانى آن آمده‌اند، به قدرت الهى و توسط پرندگان ابابيل نابود شده‌اند. ديوار آن به هنگام تولّد علىّ عليه السلام براى مادرش شکافته مى‌شود تا در داخل آن، نوزادى متولد شود که در آينده‌اى نه چندان دور، بت‌هاى داخل آن را فرو ريزد. بلال، برده سياهپوست حبشى، در برابر چشمان حيرت زده اشراف مکّه بر بالاى آن اذان مى‌گويد و روزى نيز فرا خواهد رسيد که آخرين حجّت الهى به ديوار آن تکيه زده و نداى نجات انسان‌ها را سر مى‌دهد و جهانيان را به اسلام دعوت مى‌کند.
مکّه، شهر أمن الهى است که هر کس در آن وارد شود، در امان است. حتّى اگر جنايتکار وارد مسجدالحرام شود، نمى‌توان متعرّض او شد، تنها مى‌توان او را در مضيقه قرار داد تا خودش مجبور به خارج شدن شود. «1»
در کنار کعبه، مقام ابراهيم است. به گفته روايات، مقام ابراهيم سنگى است که به هنگام ساختن کعبه و بالا بردن ديوارهاى آن، زير پاى ابراهيم عليه السلام قرار داشت و اثر پاى آن حضرت بر روى آن مانده است. بقاى اين سنگ و اثر پا روى آن، از قرن‌ها پيش از عيسى و موسى عليهما السلام با آن همه تغيير وتحوّلى که در کعبه و اطراف آن در اثر حمله‌ها، سيل‌ها و خرابى‌ها بوجود آمده، خود نشانه‌اى از قدرت الهى است.
«حج» به معناى قصد همراه با حرکت است و «مَحجّة» به راه صاف و مستقيم مى‌گويند که انسان را به مقصد مى‌رساند. حج در اسلام به معناى قصد خانه خدا و انجام اعمال مربوط به آن است.
پيامبر اسلام صلى الله عليه و آله به علىّ عليه السلام فرمود: «تارک الحج و هو مستطيع کافر» هر توانمندى که حج
«1». کافى، ج 4، ص 226.
جلد 1 - صفحه 570
را ترک کند، کافر است. کسى‌که در انجام امروز و فردا کند تا بميرد، گويا به غير اسلام از دنيا رفته است. «1»
استطاعت مالى براى حج، لازم نيست از خود انسان باشد، بلکه اگر کسى ديگرى را مهمان کند، يا هزينه‌ى حجّ او را بپردازد، او مستطيع شده وحج بر او واجب است. «2»
امام صادق عليه السلام درباره‌ى «آياتٌ بَيِّناتٌ» فرمودند: مقصود مقام ابراهيم، حجرالاسود و حجر اسماعيل است. و از آن حضرت پرسيدند مراد از «مَنْ دَخَلَهُ» کعبه است يا حرم؟
حضرت فرمودند: حرم. «3»
شخصى از امام صادق عليه السلام درباره‌ى «مَنْ دَخَلَهُ کانَ آمِناً» سؤال کرد: حضرت فرمودند:
کسى که اين خانه را قصد کند و بداند که اين همان خانه‌اى است که خداوند رفتن به آن را فرمان داده و اهل‌بيت عليهم السلام را نيز آن‌گونه که بايد بشناسد، او در دنيا و آخرت درامان خواهد بود. «4»