تفسیر اثنی عشری (حسینی شاه عبدالعظیمی)
يُلْقُونَ السَّمْعَ وَ أَکْثَرُهُمْ کاذِبُونَ (223)
يُلْقُونَ السَّمْعَ: فرود مى‌آورند گوش را به سخن شياطين و فرا مى‌گيرند از ايشان اخبار دروغ را و دروغهاى ديگر به آن اضافه مى‌کنند به کاهنان گويند.
وَ أَکْثَرُهُمْ کاذِبُونَ: و بيشتر اهل افک دروغگويانند در آنچه به شياطين نسبت مى‌دهند. قبل از بعثت حضرت خاتم صلّى اللّه عليه و آله شياطين به آسمان عروج نمودى و سخن ملائکه را شنيدندى و چيزى بر آن مى‌افزودى و به کهنه خبر دادى، آنها هم دروغهائى به آن اضافه و آن را خبر دادى. در زمان بعثت نبوى، بکلى از آسمان ممنوع و به شهاب ثاقب مرجوم گشتى، و کاهنان آن زمان مسيلمه کذاب و طليحه و شق و سطيح و غير آنها بودند.
جلد 9 - صفحه 515
تنبيه: 1- حق تعالى به اين آيه شريفه جلالت شأن نبوى و قرآن شريف را بيان مى‌فرمايد که مقام اقدس نبوى را سزاوار و شايسته نيست که شياطين بر او فرود آيند، زيرا نزول آنها بر افاک اثيم است به جهت تناسب و توادد ميان آنها، و اين تناسب و توادد ميان حضرت رسالت صلّى اللّه عليه و آله و شياطين معدوم است؛ زيرا حضرت پيغمبر صلّى اللّه عليه و آله داعى مردمان است به دين مستقيم و طريق حق و سعادت ابدى که آن دعوت به توحيد و نهى از شرک و بت پرستى است، و لکن شياطين مردم را بر کفر و شرک و بت‌پرستى و گمراهى مى‌خوانند و ايشان را از حق منحرف سازند، پس چگونه ميان آنها و پيغمبر تجانس و تناسب باشد.
2- افاکون از شياطين، اخذ ظنون و امارات مى‌نمايند به جهت نقصان علم آنان، پس موهوماتى که مطابق واقع نيست به آن منضم نموده به مردم القا کنند، و لکن آنچه بر پيغمبر نازل شود وحى الهى و آورنده آن جبرئيل امين است؛ بنابراين به هيچ وجه مناسبتى نخواهد داشت.
3- نزول شياطين، بر هر شرير کذاب بسيار گناهکار است؛ و وجود نبوى منزه از عيوب و مبرى از قبايح باشد و در مدت عمر هيچکس از آن سرور عيبى و دروغى نديده، پس چگونه بر چنين کسى که هيچ شباهت و سنخيت با شياطين ندارد و ساحت قدسش از عيوب مبرى باشد، شياطين بر او نازل شوند و مفتريات را بر او القا کنند. نعوذ باللّه من الکفر.
تفسير برهان- حضرت صادق عليه السّلام در اين آيه شريفه فرمايد: «افاک اثيم» ايشان هفت نفرند: مغيره، بنان، صائد، حمزة بن عمار بربرى، حارث شامى، عبد اللّه بن حارث و ابن الخطاب. «1»