چند برابر شدن عذاب مجرمين که در جمله‌ى «يُضاعَفْ» آمده است، با عدل الهى مخالفتى ندارد، زيرا عذاب مضاعف در شرايطى است که گناه، آثار شوم و چند برابر داشته باشد. مثلًا زناکار هم گناه مى‌کند و هم ديگرى را به گناه وادار مى‌سازد و هم چه بسا از اين گناه، فرزند حرامزاده‌اى به دنيا مى‌آورد که گرايش‌هاى منفى دارد. در قتل نفس نيز قاتل، فردى را مى‌کشد، ولى افرادى را داغدار، بى‌سرپرست ويتيم وجامعه را ناامن مى‌کند. هريک از اين عناوين به تنهايى قابل کيفر است، همان‌گونه که اگر کسى سنّت بدى را در جامعه بنا نهد در طول تاريخ هر کس به آن سنّت عمل کند، براى مؤسّس آن نيز گناهى ثبت مى‌شود.
از آنجا که به اتّفاق همه‌ى علما ومفسّران، زنا به تنهايى سبب جاودانگى در دوزخ نمى‌شود، بنابراين مسئله‌ى خلود و جاودانگى در دوزخ تنها براى مشرکانى است که زناکار باشند. آرى، عقيده‌ى حقّ و باطل و جهان‌بينى کفر و شرک، در کيفرها تأثيرگذار است.
امام رضا عليه السلام فرمود: به پيامبر صلى الله عليه و آله گفته شد: فلانى انسان بدبختى است، زيرا بسيارى از گناهان را مرتکب شده است. پيامبر فرمود: هرگز چنين نيست که شما مى‌گوييد، بلکه او نجات يافت و به حسن عاقبت رسيد و گناهانش از بين رفت و به حسنات تبديل شد. زيرا او روزى از راهى مى‌گذشت، مؤمنى را ديد که عورتش پيدا بود و خود متوجّه نبود. (گويا خواب بوده است) اين شخص بدن او را پوشاند و براى آن که خجالت نکشد او را با خبر نکرد،
جلد 6 - صفحه 285
وقتى آن مؤمن متوجّه شد، در حقّ او چنين دعا کرد: خداوند به تو پاداش بسيار عطا کند، آخرت تو را با خير همراه سازد و در حساب با تو مناقشه و سختگيرى نکند. خداوند دعاى آن مؤمن را در حقّ آن شخص، مستجاب فرمود و او خوش عاقبت شد.
وقتى که اين مژده‌ى پيامبراکرم صلى الله عليه و آله به آن گناهکار رسيد او از همه‌ى گناهانش توبه کرد و اهل طاعت خدا شد. پس از يک هفته که گروهى از دشمنان اسلام به مدينه حمله کردند، پيامبر صلى الله عليه و آله دستور دفاع داد، آن مرد نيز همراه با مسلمانان ديگر براى دفاع آماده شد و در درگيرى با دشمنان به شهادت رسيد و عاقبتش به خير وسعادت ختم گرديد. «1»
عواملى وجود دارد که کيفر را چند برابر مى‌کند. برخى از آن عوامل به اين شرح است:
1- گاهى داشتن شخصيّت اجتماعى، کيفر مجرم را دو برابر مى‌کند. خداوند به زنان پيامبر صلى الله عليه و آله مى‌فرمايد: «مَنْ يَأْتِ مِنْکُنَّ بِفاحِشَةٍ مُبَيِّنَةٍ يُضاعَفْ لَهَا الْعَذابُ» «2» هر کس از شما همسران پيامبر کار زشت انجام دهيد، دو برابر کيفر داريد.
2- گاهى زمان، گناه را دو برابر مى‌کند. مثل گناه در روز جمعه، چنانکه در روايات آمده است که کار خير و يا شر در روز جمعه دو برابر سنجيده مى‌شود. «3»
3- گاهى گناهِ کليدى است، يعنى علاوه بر انحراف شخص، ديگران را نيز منحرف مى‌کند.
الَّذِينَ يَصُدُّونَ عَنْ سَبِيلِ اللَّهِ وَ يَبْغُونَها عِوَجاً ... يُضاعَفُ لَهُمُ الْعَذابُ «4»