اطیب البیان (سید عبدالحسین طیب)
وَ يَقُولُون‌َ آمَنّا بِاللّه‌ِ وَ بِالرَّسُول‌ِ وَ أَطَعنا ثُم‌َّ يَتَوَلّي فَرِيق‌ٌ مِنهُم مِن بَعدِ ذلِک‌َ وَ ما أُولئِک‌َ بِالمُؤمِنِين‌َ (47)
جلد 13 - صفحه 547
و ميگويند ايمان آورديم بخدا و برسول و اطاعت کرديم فرمايشات او را پس از آن برگشتند و اعراض کردند فريقي از آنها از بعد آنکه اقرار کرده بودند و نيستند اينها بمؤمنين.
اخبار زيادي داريم که اينکه آيه نزولش در مورد امير المؤمنين عليه السلام و عثمان بوده که منازعه داشتند در حديقه و امير المؤمنين فرمود بيا برويم نزد رسول اللّه صلّي اللّه عليه و سلّم محاکمه کنيم عثمان حاضر نشد و دوستانش او را منع کردند و گفتند چون علي عليه السلام پسر عم رسول اللّه است در حق او حکم ميکند و ما مکرر گفته‌ايم که شان نزول منافي با عموم آيه ندارد بلکه بيان مصداق است و در اينجا در دو مقام صحبت ميکنيم، يکي در مورد نزول و ديگري در عموم آيه.
اما مورد نزول: اينکه آيه کمال صراحت را دارد بر اينکه که کساني که اظهار ايمان کردند.
(وَ يَقُولُون‌َ آمَنّا بِاللّه‌ِ وَ بِالرَّسُول‌ِ وَ أَطَعنا) که عثمان و رفقاء او باشند.
(ثُم‌َّ يَتَوَلّي) پس از آنکه زير بار حکم نبي نرفتند و گفتند العياذ باللّه پيغمبر بر خلاف واقع حکم ميکند و ملاحظه رحميت ميکند.
(فَرِيق‌ٌ مِنهُم) اينها.
(مِن بَعدِ ذلِک‌َ) پس از اينکه اعراض.
(وَ ما أُولئِک‌َ بِالمُؤمِنِين‌َ) و تعجب است که اينکه اخبار از طريق مخالفين هم رسيده و بناء علي هذا عثمان و رفقاء او ايمان نداشتند فقط اظهار ايمان آنها براي استفاده بوده چون ديدند که ضرر دارد و گفتند بر خلاف حق حکم ميکند اصلا او را به نبوت و رسالت معتقد نبودند و اما عموم اينکه کسي اگر يک حکم الهي را معتقد نباشد و قبول نکند و يک فرمايش رسول را اعراض کند کافر مي‌شود و مرتد ميگردد و حکم ارتداد قتل است و با بقيه کفار فرق دارد.
548