تفسیر اثنی عشری (حسینی شاه عبدالعظیمی)
الَّذِينَ هُمْ فِي صَلاتِهِمْ خاشِعُونَ «2»
الَّذِينَ هُمْ فِي صَلاتِهِمْ خاشِعُونَ: آن کسانى که ايشان در نماز خود خاشع هستند. خداوند تعالى حکم به رستگارى فرموده کسانى را که داراى صفاتى باشند.
صفت اول آنکه: در نماز خود خاشعند.
مفسرين را در معنى «خشوع» اختلاف است:
تحقيق: لفظ «خشع» در لغت به معنى اقبال قلب است، و لذا بعضى خشوع را از صفات قلب شمرده. و مسلم است وقتى قلب که رئيس و مدير اعضاء است اگر توجه تام يابد به نماز، هر آينه اين خشوع به اعضاء و جوارح سرايت نموده آنها نيز خاشع گردند. چنانکه روايت شده که حضرت پيغمبر مردى را ديد در نماز
جلد 9 - صفحه 109
که با ريش خود بازى مى‌نمود فرمود: اگر خاشع بود قلب او، هر آينه خاشع بودند اعضاء و جوارح او. «1» پس خشوع در قلب آنست که فارغ گرداند قلب خود را به جمع نمودن حواس و همت براى نماز و اعراض از غير خدا و نباشد در قلبش غير از عبادت و معبود. و خشوع در جوارح عبارت است از چشم پوشى و ترک التفات به چيزى. و از حضرت امير المؤمنين عليه السّلام روايت شده به اينکه التفات نکند به طرف راست و چپ و نشناسد کسى را که به راست و چپ او باشد. بنابراين آنچه زياد شود خشوع جسد بر خشوع قلب، هر آينه نفاق خواهد بود، چنانکه حضرت صادق از حضرت پيغمبر صلّى اللّه عليه و آله روايت نموده: قال ما زاد خشوع الجسد على ما فى القلب فهو عندنا نفاق. يعنى آنچه زياد شود خشوع جسد بر خشوع قلب، پس آن نزد ما نفاق است. «2»