اطیب البیان (سید عبدالحسین طیب)
وَ لَقَد خَلَقنا فَوقَکُم سَبع‌َ طَرائِق‌َ وَ ما کُنّا عَن‌ِ الخَلق‌ِ غافِلِين‌َ «17»
و هر آينه به تحقيق خلق کرديم فوق شما برطرف بالا هفت طريقه و نيستيم ما از خلق غافلين، در موضوع خلقت عالم بالا مسالک مختلف هست، و نه طبقه حکماء و منجمين و هيويين سابق قائل شدند که اينکه آسمان‌ها هفت آسمان است هر کدام فوق ديگري و سطح محدب زيرين ممّاس با سطح مقعّر فوق است مثل پرده‌هاي پياز و مثل نقره خام است و در هر کدام کوکبي مثل ميخ کوبيده شده قمر عطارد زهره شمس مريخ مشتري زحل و فوق آنها فلک ثوابت است که محيط بر هفت آسمان است که ساير کواکب در او کوبيده شده و گفتند کرسي که در لسان شرع است همين فلک ثوابت است که فرمود: (وَسِع‌َ کُرسِيُّه‌ُ السَّماوات‌ِ وَ الأَرض‌َ) و فوق آن فلک اطلس است که غير مکوکب ناميده خالي از ستاره و عرش است بلسان شرع و او است که تمام اينکه سماوات را در يک شبانه روز دور ميزند و خود آنها هم يک حرکت مستقل دارند، بر خلاف آن سير قمر در مدت يک ماه تقريبا، شمس در مدت يک سال و هکذا ساير کواکب باختلاف در دائره منطقة البروج به خلاف آن حرکت فلک اطلس که در دائره معدل سير مي‌کند لکن اينکه با کشفيات امروزه سازش ندارد، لذا مي‌گوئيم که مي‌فرمايد:
(وَ لَقَد خَلَقنا فَوقَکُم) يعني طرف بالا.
(سَبع‌َ طَرائِق‌َ) که اينکه هفت ستاره باشند. در اينکه فضاء وسيع که هر کدام سير مخصوصي دارند و بطريق خاصي دور ميزنند، و لذا تعبير به طرائق فرمود و فوق آنها ساير کواکب و تمام اينها در همين آسمان اول که اينکه فضاء وسيع
جلد 13 - صفحه 372
باشد هستند بدليل آيه شريفه (إِنّا زَيَّنَّا السَّماءَ الدُّنيا بِزِينَةٍ الکَواکِب‌ِ) و الصافات آيه 6 و فوق اينها ساير طبقات است که لا يعلم الا اللّه.
(وَ ما کُنّا عَن‌ِ الخَلق‌ِ غافِلِين‌َ) غفلت از عوارض است که بر قلب عارض ميشود و موجب سلب توجه و التفات ميگردد و ذات مقدس ربوبي محل حوادث و عوارض نيست علمش احاطه دارد.