تفسیر اثنی عشری (حسینی شاه عبدالعظیمی)
فَقالَ الْمَلَأُ الَّذِينَ کَفَرُوا مِنْ قَوْمِهِ ما هذا إِلاَّ بَشَرٌ مِثْلُکُمْ يُرِيدُ أَنْ يَتَفَضَّلَ عَلَيْکُمْ وَ لَوْ شاءَ اللَّهُ لَأَنْزَلَ مَلائِکَةً ما سَمِعْنا بِهذا فِي آبائِنَا الْأَوَّلِينَ «24»
فَقالَ الْمَلَأُ الَّذِينَ کَفَرُوا مِنْ قَوْمِهِ: پس گفتند اشراف آنانکه کافر شده بودند از قوم او در مقام انکار نبوت او به القاى شبهات که: ما هذا إِلَّا بَشَرٌ مِثْلُکُمْ: نيست اين شخص مگر بشرى مثل شما.
بيان: تقرير شبهه و جواب آن: چون اين شخص، مساوى ساير مردم باشد در قوت و فهم و علم و غنى و فقر و صحت و مرض، ممتنع است پيغمبر خدا باشد، زيرا پيغمبر لابد بايد عظيم القدر باشد نزد خدا، و البته چنين شخصى ممتاز است از غير به صفات خاصه، و چون مشاهده نکنيم آن صفات را، پس پيغمبر نخواهد بود. غافل از آنکه پيغمبر داراى صفات روحانيه معنويه و ملکات حميده ربانيه مى‌باشد، و جاهل غافل مست شهوات، عالم طبيعت را کجا احساس و ادراک مقام روحانى خواهد بود تا امتياز براى او محقق گردد.
شبهه ديگر آنکه اين انسان مساوى شما باشد در تمام امور، و لکن حب رياست او را به ادعاى رسالت گماشته: يُرِيدُ أَنْ يَتَفَضَّلَ عَلَيْکُمْ: مى‌خواهد اينکه برترى يابد بر شما به فرمانفرمائى. تصور نمودند که ادعاى نبوت کاشف است از حب رياست دنيوى، و حال آنکه مقام منيع رسالت رياست الهيه، منصب خاصه‌اى است که خدا به بندگان خاص خود افاضه فرمايد و ايشان را فرمانفرماى قوم و امت سازد هر يک در عصر خود.
جلد 9 - صفحه 126
شبهه سوم آنکه: وَ لَوْ شاءَ اللَّهُ لَأَنْزَلَ مَلائِکَةً: و اگر خدا خواستى پيغمبر فرستى، هر آينه ملائکه نازل نمودى، غافل از آنکه مناسبت و مجانست، يکى از ارکان رسالت است تا امت انس و الفت يابند، و غرض که تکميل نفوس است حاصل آيد. ما سَمِعْنا بِهذا فِي آبائِنَا الْأَوَّلِينَ: نشنيديم ما به اين کلام که دعوت به توحيد باشد در پدران پيشين ما، يا نشنيديم ما به اين شخص در پدران پيشين ما، يعنى پدران ما، ما را نگفتند که پيغمبرى خواهد آمد از بشر.
اين شبهه سوم است که اشراف کفار القاء کردند براى عوام بدين تقرير: چون قومى بودند که اعتماد نمى‌کردند به چيزى از مذاهب مگر بر تقليد و رجوع به قول پدرانشان و در نبوت نوح عليه السّلام نيافتند اين طريقه را، لذا حکم نمودند به فساد آن و گفتند: نشنيديم از پدران خود اين کلمات را که ستايش و پرستش يک خدا باشد و به ما خبر ندادند که چنين کسى از پيغمبر مبعوث خواهد شد.
بدين حرفهاى واهيه مردم را از پيروى حق باز داشتند غافل از آنکه در اتخاذ دين، کيش پدران و اجداد مدخليت ندارد، بلکه بايد در تديّن نهايت جد و جهد و سعى را شخص بنمايد و از روى انصاف و حکم عقل حق را قبول کند.