تفسیر اثنی عشری (حسینی شاه عبدالعظیمی)
فَأَوْحَيْنا إِلَيْهِ أَنِ اصْنَعِ الْفُلْکَ بِأَعْيُنِنا وَ وَحْيِنا فَإِذا جاءَ أَمْرُنا وَ فارَ التَّنُّورُ فَاسْلُکْ فِيها مِنْ کُلٍّ زَوْجَيْنِ اثْنَيْنِ وَ أَهْلَکَ إِلاَّ مَنْ سَبَقَ عَلَيْهِ الْقَوْلُ مِنْهُمْ وَ لا تُخاطِبْنِي فِي الَّذِينَ ظَلَمُوا إِنَّهُمْ مُغْرَقُونَ «27»
چون دعاى آن حضرت به اجابت رسيد:
فَأَوْحَيْنا إِلَيْهِ أَنِ اصْنَعِ الْفُلْکَ: پس وحى فرموديم به سوى حضرت نوح به
«1». سوره اعراف، آيه 59.
جلد 9 - صفحه 128
توسط جبرئيل اينکه بساز کشتى را، بِأَعْيُنِنا: به نظر عنايت و حفظ و حمايت و نگهدارى ما تا اينکه متعرض نشوند کفار و فاسد نکنند آن را. يا به نظر اولياى ما از ملائکه و مؤمنان تا حراست نمايند از هر که منع کند تو را از آن، وَ وَحْيِنا: و به امر ما و اعلام ما تو را و کيفيت ساختن آن را.
در کافى- از حضرت باقر عليه السّلام مروى است که: چون نوح عليه السّلام هسته درخت خرما را کاشت، قوم بر او گذشتند، مى‌خنديدند و سخريه مى‌کردند و مى‌گفتند: بتحقيق باغبان گرديدى. تا آنکه درخت خرما بزرگ و دراز شد، بريد آن را، پس تراشيد آن را. قوم گفتند: نجار شدى. پس ترکيب و به هم ضمّ نمود و کشتى ساخت. قوم گذشتند، مى‌خنديدند و مسخره مى‌کردند و مى‌گفتند: بتحقيق کشتيبان شدى در بيابان خشک زمين تا تمام و فارغ شد از آن. «1». هر چه توانستند او را اذيت نمودند، لکن قادر بر کشتن او نبودند، مى‌زدند به اندازه اى که مجروح مى‌شد، خداوند او را عافيت مى‌داد، مشغول دعوت مى‌شد نپذيرفتند مگر هشتاد نفر.
فَإِذا جاءَ أَمْرُنا: پس وقتى که آمد فرمان ما، وَ فارَ التَّنُّورُ: و بجوشيد تنور، يعنى آب از تنور بجوشد. خداى تعالى جوشيدن آب را از تنور علامت هلاک قوم قرار داد. فَاسْلُکْ فِيها مِنْ کُلٍّ زَوْجَيْنِ اثْنَيْنِ: پس در آور در کشتى از هر جفتى دو تا نر و ماده. وَ أَهْلَکَ: و نيز در آور در کشتى اهل و قوم خود را که به تو ايمان آورده‌اند.
على بن ابراهيم قمى از ابى بصير از حضرت صادق عليه السّلام روايت نموده: چون خداى تعالى اراده فرمود هلاک قوم نوح عليه السّلام را، عقيم نمود ارحام زنان را چهل سال، و مولودى از ايشان متولد نشد. و زمانى که حضرت نوح از کشتى فارغ شد، امر فرمود خدا اينکه ندا کند به سريانى جميع حيوانات را، پس تمام حاضر شدند و داخل نمود در کشتى از هر جنسى جفتى. «2»
«1». روضه کافى، ج 8، ص 283، روايت 425.
«2». تفسير على بن ابراهيم قمى، ج 1، ص 326 و 327، چاپ کتابفروشى علّامه قم.
جلد 9 - صفحه 129
ابن بابويه از حضرت صادق عليه السّلام روايت نموده که: هشتاد نفر از قوم نوح به نوح ايمان آوردند. «1» خلاصه امر شد به نوح که داخل نما از هر حيوانى جفتى و اهل خود را نيز داخل نما. إِلَّا مَنْ سَبَقَ عَلَيْهِ الْقَوْلُ مِنْهُمْ: مگر کسى که پيشى گرفته بر او وعده به اهلاک او از ايشان. و اخبار به اينکه او ايمان نمى‌آورد، مراد زن نوح که خائنه بود، اسمش واغله و پسرش کنعان که به کفر باقى ماندند. وَ لا تُخاطِبْنِي فِي الَّذِينَ ظَلَمُوا: و مکالمه مکن مرا در حق آنانکه کافر شدند و ستم به خود نمودند، يعنى سؤال مکن عفو و بخشش را در باره آنانکه کافر شدند و شفاعت منما براى ايشان. إِنَّهُمْ مُغْرَقُونَ: بدرستى که ايشان غرق شوندگان و هلاک شوندگانند بزودى. اين فرمايش غايت تهديد و توعيد است نسبت به کفار، و کاشف است از آنکه اينان در کفر به مرتبه‌اى رسيده که ديگر ابدا اميد بازگشت براى آنها نيست؛ مثل آنکه سلطان در مقام توعيد نسبت به مقصرى به وزير خود گويد: ابدا حرف و سخن فلانى را مگو، يعنى ديگر جاى شفاعت نباشد؛ و اين نهايت شقاوت بنده است که به مرتبه‌اى رسد در کفر و مخالفت که بکلى از رحمت واسعه الهى دور افتد و شفاعت شفاعت کنندگان در حق او ممنوع باشد.
تبصره: آيه شريفه آگاهى است گناهکاران امت حضرت خاتم النبيين صلى اللّه عليه و آله و سلّم را که از خواب بيدار و از مستى شهوت هشيار گردند، وقت را غنيمت شمرده تدارکى بنمايند و نامه سياه اعمال خود را به آب توبه و انابه پاک نمايند؛ نه آنکه شب و روز مشغول لهو و لعب و عمر عزيز گرانبها که هر آنش را نمى‌توان قيمتى برايش قائل شد، صرف لذات و شهوات بنمايد به مرتبه‌اى که غرق درياى گناه شود، و خلاصى ممکن نباشد و راه آشتى باقى نماند، زبان شفاعت شافعين بسته آيد که: «وَ لا تُخاطِبْنِي فِي الَّذِينَ ظَلَمُوا».
«1». بحار الانوار (چ جديد)، ج 11 ص 325 و 326، حديث 44، به نقل از صدوق.
جلد 9 - صفحه 130