تفسیر روان جاوید (ثقفى تهرانى)
فَأَوْحَيْنا إِلَيْهِ أَنِ اصْنَعِ الْفُلْکَ بِأَعْيُنِنا وَ وَحْيِنا فَإِذا جاءَ أَمْرُنا وَ فارَ التَّنُّورُ فَاسْلُکْ فِيها مِنْ کُلٍّ زَوْجَيْنِ اثْنَيْنِ وَ أَهْلَکَ إِلاَّ مَنْ سَبَقَ عَلَيْهِ الْقَوْلُ مِنْهُمْ وَ لا تُخاطِبْنِي فِي الَّذِينَ ظَلَمُوا إِنَّهُمْ مُغْرَقُونَ «27» فَإِذَا اسْتَوَيْتَ أَنْتَ وَ مَنْ مَعَکَ عَلَى الْفُلْکِ فَقُلِ الْحَمْدُ لِلَّهِ الَّذِي نَجَّانا مِنَ الْقَوْمِ الظَّالِمِينَ «28» وَ قُلْ رَبِّ أَنْزِلْنِي مُنْزَلاً مُبارَکاً وَ أَنْتَ خَيْرُ الْمُنْزِلِينَ «29» إِنَّ فِي ذلِکَ لَآياتٍ وَ إِنْ کُنَّا لَمُبْتَلِينَ (30)
ترجمه
- پس وحى کرديم باو که بساز کشتى را به نگاهداشت ما و الهام ما پس چون آيد فرمان ما و بجوشد تنور پس در آور در آن از هر صنفى جفتى را دو تا و اهلت را مگر کسى که سبقت گرفته بر او گفتار از ايشان و سخن مگو با من در باره آنها که ستم کردند همانا آنانند غرق شدگان
پس چون بر آمدى تو و هر که با تو است بر کشتى پس بگو ستايش مر خدا را که رهانيد ما را از گروه ستمکاران
و بگو پروردگار من فرود آور مرا فرود آوردنى با برکت و توئى بهترين فرود- آورندگان
همانا در اين هر آينه نشانه‌ها است و همانا بوديم هر آينه آزمايندگان.
تفسير
- خداوند متعال دعاى حضرت نوح را در آيه سابقه اجابت فرمود و دستور الهى بطريق وحى باو رسيد که در تحت نظر و مراقبت و بر طبق دستور خداوند مشغول بساختن کشتى گردد و چون امر الهى بعذاب صادر گردد و آب از تنور فوران و جوشش کند از هر نوعى از انواع حيوانات يک جفت نر و ماده بگيرد و وارد کشتى نمايد و کلمه کلّ بدون تنوين نيز قرائت شده با خانواده خود هر کس باشد مگر آنکس را که مقدر شده هلاکتش بعلت کفرش که پسر آنحضرت
جلد 3 صفحه 637
کنعان و زوجه او واعله باشد و تفصيل اين قصه و روايات وارده در آن و جهات ادبى و شرح الفاظ آيه شريفه در اوايل سوره هود مستوفى گذشت و تکرار نميشود و نيز امر شد که حضرت نوح شفاعت در باره کفّار که بر خويش و خلق ستم نمودند ننمايد چون قضاى الهى بر غرقشان جارى شده و از قابليّت شفاعت افتاده‌اند و مقرر گرديد که چون همگى در کشتى قرار گرفتند حمد کند خدا را بر نجات و خلاصى خود و يارانش از شرّ کفّار و ديدار اشرار ستمکار و بخواهد از خداوند که در وقت فرود آمدن از کشتى قدوم يا مقدم او را مبارک فرمايد يعنى ورود او را در زمين مقرون بخير و سعادت يا مورد او را از زمين مشحون بانواع نعمت فرمايد چون منزل بضمّ ميم و فتح زاء ظاهرا مصدر است و محتمل است اسم مکان باشد و خداوند هر دو را بر او مبارک فرمود که تمام اهل زمين را از نسل او يا از نسل او و همراهانش قرار داد و برکاتش را بر او نازل و زمين را براى ايشان مشحون بانواع نعمت فرمود و منزل بفتح ميم و کسر زاء نيز قرائت شده و بنابراين ظاهرا اسم مکان است و ممکن است مصدر باشد و خدا بهتر از هر کس ميتواند نزول و منزل واردين را مقرون بخير دنيا و آخرت فرمايد و اينجمله بدستور الهى برسم ادب دعا براى ثناى خداوند اضافه شده تا دعا نزديکتر باجابت گردد در فقيه از پيغمبر صلّى اللّه عليه و آله و سلّم نقل نموده که بامير المؤمنين عليه السّلام فرمود اى على وقتى وارد منزلى شدى بگو اللّهم أنزلنى منزلا مبارکا و انت خير المنزلين مرزوق ميشود تو را خير آن و دفع ميگردد شرّ آن از تو و بنابراين محتمل است دعاى حضرت نوح راجع بسلامتى و عافيت در کشتى باشد در هر حال اين قصه و امثال آن دلالت دارد بر قدرت و عزت خداوند و قهر و غلبه او بر ستمکاران و سوء عاقبت اهل کفر و عصيان و آنکه امر از اين قرار است که خدا مردم را در معرض امتحان قرار ميدهد بنقل اين قبيل حکايات و قصص تا خوب از بد ممتاز گردد بتفکّر در آن قصص و تنبّه و تذکر از آنها و بعدم توجّه و بى‌اعتنائى و بقاء در غفلت و نادانى يا آنکه همانا خدا بمردم جور نميکند ولى مبتلا ببلا ميفرمايد چنانچه از نهج البلاغه استفاده ميشود که براى معناى اخير استدلال بذيل اين آيه فرموده است.
جلد 3 صفحه 638