اطیب البیان (سید عبدالحسین طیب)
أَ يَعِدُکُم أَنَّکُم إِذا مِتُّم وَ کُنتُم تُراباً وَ عِظاماً أَنَّکُم مُخرَجُون‌َ (35)
آيا وعده ميدهد شما را که محققا شما زماني که مرديد و خاک و استخوان شديد محققا شما را بيرون مي‌آورند و پاي حساب مي‌برند و جزا ميدهند.
ما مي‌گوئيم: آيا شما که منکر معاد هستيد مي‌گوئيد محال است که از خاک و استخوان انسان شويد و زنده شويد يا در وقوع بحث داريد، اما در امکانش قطع نظر از اينکه که خداوند قادر متعال بر همه چيز قادر است و قطع نظر از اينکه در امم سابقه بسيار اتفاق افتاده مثل هفتاد نفر که همراه موسي رفتند و به عذاب الهي مردند سپس زنده شدند، و حضرت ابراهيم آن چهار مرغ را کوبيده و هر قسمت آن را بر سر کوهي قرار داد و آنها را ندا کرد اجزاء هر يک آمدند و زنده شدند، و حضرت عزير صد سال مرد سپس زنده شد و آن جمعيت قريه که تمام پوسيده شده بودند زنده شدند، و حضرت عيسي مرده را زنده مي‌کرد ما از همه اينها صرف نظر مي‌کنيم چون شما تکذيب ميکنيد سپس مي‌گوئيم که شما بالحس و الوجدان مشاهده ميکنيد که بسياري از حيوانات تکوينا موجود ميشوند احتياج به توليد و تناسل ندارند در درخت‌ها کرم و پشه و شفته در آب گرم. در آجر نم‌دار عقرب در حبوبات مثل عدس سوسک در بدن چرکين شپش و امثال اينها بسيار است پس ممکن است خاک و استخوان هم انسان شود، و اما در وقوعش مي‌گوئيم:
مسئله معاد اتفاقي جميع ملل دنيا است از مشرکين و کفار و مسلمين از صدر اول الي کنون و اخبار جميع انبياء و بر فرض از اينکه اتفاق شما يقين پيدا نکنيد مظنه هم نداشته باشيد لا اقل از احتمال صدق، و خود شماها به قاعده دفع ضرر محتمل در امورات خود بايد تحقيق کنيد و فحص نمائيد، چنانچه اگر در فراش خود احتمال عقرب و مار دهيد، يا در مسافرت احتمال قطاع طريق دهيد همه اينکه انواع حيوانات که از راه تناسل بوجود ميآيند براي اولين بار که زوجي وجود نداشته چگونه بوجود آمده‌اند!
حيوانات تکسلولي بدون زوج توليد مثل ميکنند
جلد 13 - صفحه 393
يا در اطعمه احتمال سم يا ضرر دهيد مراعات ميکنيد، چنانچه يکي از شماها که به لسان ما زنديق مي‌گوئيم: خدمت حضرت صادق عليه السلام در موسم حج رسيد و گفت:
اينکه چه عمليست شما مسلمانان ميکنيد! دور يک خانه طواف ميکنيد بين دو کوه سعي ميکنيد به جمره ريگ مي‌زنيد! حضرت فرمود: امر از دو حال خارج نيست يا حق به جانب تو است و معادي نيست ما ضرر نبرده‌ايم اينکه کارها مثل بسياري از کارهاي شما است که بدون فايده است و اگر حق به جانب ما باشد ما به مثوبات زيادي نائل و شما به عذاب ابدي معذب ميشويد.