اطیب البیان (سید عبدالحسین طیب)
إِن هُوَ إِلاّ رَجُل‌ٌ افتَري عَلَي اللّه‌ِ کَذِباً وَ ما نَحن‌ُ لَه‌ُ بِمُؤمِنِين‌َ (38)
نيست اينکه مدعي رسالت الا مردي که افتراء بسته به خدا دروغ‌گو است و نيستيم ما از براي او به ايمان آورندگان، از اينکه آيه شريفه استفاده ميشود که اينکه کفاري که تکذيب رسول کردند معترف به خدا بودند و در زمره طبيعي
جلد 13 - صفحه 395
و دهري لا مذهب نبودند و امر اينها سخت‌تر از طبيعي است، زيرا با اعتراف به خداوند عالم البته خدا را حکيم و عالم به مصالح و مفاسد ميدانند و مخلوقات را مخلوق او ميگويند: و مع ذلک منکر معاد شود، زيرا لازمه معرفت به مبدء معرفت به معاد است: زيرا اگر معاد نباشد خلقت انسان لغو و بي‌فايده، بلکه قبيح ميشود که انسان را فقط براي دنيا خلق کرده باشد و اينها در دنيا به جان يکديگر بيفتند و اينکه همه جنگها و خون‌ريزي‌ها و ظلم و اذيت بيکديگر کنند و اينکه همه فساد در عالم کنند اگر چنين باشد صرفه با ظلمه و قاتلين و مفسدين است زيرا طبيعت انساني با اينکه قواي شهوت و غضب همين اقتضاء را دارد چنانچه ملائکه هم همين کلام را در پيشگاه عظمت پروردگار عرض کردند موقعي که خطاب شد به آنها (إِذ قال‌َ رَبُّک‌َ لِلمَلائِکَةِ إِنِّي جاعِل‌ٌ فِي الأَرض‌ِ خَلِيفَةً قالُوا أَ تَجعَل‌ُ فِيها مَن يُفسِدُ فِيها وَ يَسفِک‌ُ الدِّماءَ الاية) بقره آيه 28 و قوانين دولتي بر فرض عادلانه باشد و قوه قاهره داشته باشد و بتواند جلوگيري از تعديات بکند فقط نسبت به ظواهر ناس است ولي امور سريه و باطنيه آنها را خبر ندارد به علاوه خود دول دنيا هميشه بين خود جنگ و جدال داشته و دارند و ظالم و مظلوم بوده و هست البته لازم است خداوندي که عالم السر و الخفيات است دار جزائي داشته باشد که انتقام مظلوم را از ظالم بکشد و بين مفسد و مصلح امتياز دهد و هر يک را به جزاء خود برساند فقط اينکه کفار تکذيب رسالت مي‌کردند چون بر خلاف هوا- هاي نفسانيه آنها بود گفتند:
(إِن هُوَ إِلّا رَجُل‌ٌ) يک مردي بيش نيست.
(افتَري عَلَي اللّه‌ِ کَذِباً) افترا دروغ بستن به غير است و لفظ کذبا تأکيد است يعني دروغ به خدا بسته و دروغ‌گو است و پس از اينکه که اينکه دعوي دروغ محض است.
(وَ ما نَحن‌ُ لَه‌ُ بِمُؤمِنِين‌َ) و ما مي‌گوئيم: چون خداوند انسان را خلق فرمود
جلد 13 - صفحه 396
بايد يک قوانين عادلانه بين آنها قرار دهد و اينکه بدون واسطه رسل و انبياء ممکن نيست.