تفسیر اثنی عشری (حسینی شاه عبدالعظیمی)
يا أَيُّهَا الرُّسُلُ کُلُوا مِنَ الطَّيِّباتِ وَ اعْمَلُوا صالِحاً إِنِّي بِما تَعْمَلُونَ عَلِيمٌ (51)
يا أَيُّهَا الرُّسُلُ کُلُوا مِنَ الطَّيِّباتِ: اى گروه پيغمبران بخوريد از پاکيزه‌ها يعنى حلال.
بيان: ظاهر آيه شريفه خطاب به تمام پيغمبران است بدين تقرير که: هر پيغمبرى در زمان خودش اعلام شد به او به اين معنى و امر شد به اينکه تناول کند حلال را تا شنوندگان آگاه شوند و ملزم گردند به اينکه امرى که تمام انبياء به آن مخاطب و مأمور شدند، سزاوارست به قبول و عمل نمودن بر آن؛ پس کوشش کنند در تحصيل حلال و اجتناب از حرام. نزد بعضى خطاب به حضرت ختمى مرتبت صلّى اللّه عليه و آله مى‌باشد چنانکه عرب اراده و اطلاق کنند لفظ جمع را بر مفرد، يعنى يکى را خطاب جمع نمايند مانند آيه شريفه «الَّذِينَ قالَ لَهُمُ النَّاسُ» که مراد از «ناس» نعيم بن مسعود است. گويا خداوند سبحان چون مخاطب نمود حضرت پيغمبر صلّى اللّه عليه و آله را به اين خطاب، بيان فرموده اينکه اگر تمام پيغمبران حاضر بودند هر آينه مخاطب نمى‌شدند مگر به اين خطاب که اى پيغمبران بدست آريد و بخوريد حلال را، وَ اعْمَلُوا صالِحاً: و
«1». تفسير صافى- ج 2، ص 142.
«2». تفسير مجمع البيان، ص 108.
جلد 9 - صفحه 145
بجاى آريد کارهاى پسنديده را از طاعت و عبادات. إِنِّي بِما تَعْمَلُونَ عَلِيمٌ:
بدرستى که به آنچه شما بجاى مى‌آوريد من دانا هستم. اين بيان سبب داعى به اصلاح عمل است، زيرا که وقتى عامل بداند و معتقد باشد که ذات خداى تعالى داناست به آنچه مى‌کند و مجازات فرمايد بر وفق عملش، هر آينه اصلاح نمايد عمل خود را به تدارک آنچه فوت شده و تصفيه آنچه عادت گشته.
تبصره: چنانچه خداى تعالى امر فرموده پيغمبران را به خوردن حلال، مؤمنين را امر فرموده به خوردن حلال که «يا أَيُّهَا الَّذِينَ آمَنُوا کُلُوا مِنْ طَيِّباتِ ما رَزَقْناکُمْ» بلکه از باب افاضه فيض مطلق، عموم را اعلام فرموده که «يا أَيُّهَا النَّاسُ کُلُوا مِمَّا فِي الْأَرْضِ حَلالًا طَيِّباً وَ لا تَتَّبِعُوا خُطُواتِ الشَّيْطانِ إِنَّهُ لَکُمْ عَدُوٌّ مُبِينٌ» و از سوق آيه فوق خطاب به رسل يعنى (عطف امر بجا آوردن اعمال صالحه برخوردن محللات) بزرگان علماء استفاده فرموده‌اند که خوردن حلال موجب موفقيت به اعمال صالحه است؛ نظر به آنکه غذا در قلب و اعضاء و جوارح تأثير فوق العاده دارد، چنانکه از حلال باشد، صفا و نورانيت و رغبتى به عبادات حاصل شود، لکن حرام به عکس کدرت و کسالت و بى‌رغبتى به طاعات را ظاهر سازد و تأکيدات وارده شرع مقدس در کسب حلال اين مطلب را مؤيد باشد از جمله:
1- در جواهر السنيه- از جمله احاديث اسرائيليات خطاب به حضرت نبوى صلّى اللّه عليه و آله: يا احمد انّ العبادة عشرة اجزاء تسعة منها طلب الحلال فاذا طيبت مطعمک و مشربک فانت فى حفظى و کنفى. فرمود: اى احمد (صلّى اللّه عليه و آله) بدرستى که عبادت ده جزء است، نه جزء آن طلب حلال است، پس وقتى حلال شد خوردنى و آشاميدنى تو، پس تو در حفظ و حمايت من هستى. «1» 2- حضرت امير المؤمنين عليه السّلام در فرمايشات خود به کميل بن زياد فرمايد: يا کميل انّ اللسان يبوح من القلب و القلب يقوم من الغذاء فانظر فيما تعذّى قلبک و جسمک فان لم يکن ذلک حلالا لم يقبل اللّه تعالى تسبيحک و لا شکرک. اى
«1». الجواهر السنيه، باب يازدهم، ص 197.
جلد 9 - صفحه 146
کميل، بدرستيکه زبان تراوش نمايد از قلب، و قلب قوام يابد به سبب غذا، پس تأمل کن در آنچه تغذى نمايد قلب تو و جسم تو، اگر حلال نباشد قبول نفرمايد خداى تعالى تسبيح و نه شکرگزارى تو را. «1»