تفسیر روان جاوید (ثقفى تهرانى)
ضُرِبَتْ عَلَيْهِمُ الذِّلَّةُ أَيْنَ ما ثُقِفُوا إِلاَّ بِحَبْلٍ مِنَ اللَّهِ وَ حَبْلٍ مِنَ النَّاسِ وَ باؤُ بِغَضَبٍ مِنَ اللَّهِ وَ ضُرِبَتْ عَلَيْهِمُ الْمَسْکَنَةُ ذلِکَ بِأَنَّهُمْ کانُوا يَکْفُرُونَ بِآياتِ اللَّهِ وَ يَقْتُلُونَ الْأَنْبِياءَ بِغَيْرِ حَقٍّ ذلِکَ بِما عَصَوْا وَ کانُوا يَعْتَدُونَ (112)
ترجمه
فرض شد بر آنها ذلت هر جا يافت شوند مگر تمسک جويند بوسيله از خدا و وسيله از خلق و بازگشتند بخشمى از خدا و احاطه کرد بر آنها درماندگى اين براى آنستکه آنها بودند به اين که کافر ميشدند بآيات خدا و ميکشتند پيغمبران را بناحق اين براى آن بود که نافرمانى کردند و بودند که از حد تجاوز مينمودند..
تفسير
ذلت و خوارى تشبيه شده است بخيمه براى احاطه آن بايشان گويا چادر ذلت براى آنها زده شد در هر نقطه از نقاط که باشند چون جان و مال و عرض آنها در معرض مخاطره است ماداميکه بجزيه دادن راضى نشوند و پس از رضايت هم اين ذلت بس است آنها را بعلاوه ذلت التزام بباطل و خسران دنيا و آخرت مگر آنکه متمسک شوند بوسيله خداوند که قرآن است و وسيله خلق که على ابن أبي طالب (ع) است چنانچه عياشى از حضرت صادق (ع) روايت نموده است و بنظر حقير اين روايت هم ناظر بحديث معروف از پيغمبر (ص) ميباشد که کتاب و عترت دو حبل ممدود بين خالق و خلقند که هرگز جدا نميشوند و اينکه در اين روايت اختصاص بحضرت ولايت پناهى داده شده براى اشرفيت و اوليت آنوجود مبارک است و الا معلوم است که مراد عترت طاهره‌اند و اصل حبل در لغت بمعنى ريسمان است و اينکه بسبب و وسيله و زنهار و عهد و امر و امثال اينها اطلاق ميشود بر اشخاصيکه مأنوس باستنباط روح معنى از لغاتند مخفى نيست که بمناسبت معنى اصلى است و ايندو رشته محکم چون از يک ديگر جدا نميشوند گويا بيکديگر تابيده شده‌اند و يک ريسمان بيشتر نيست و يکسر آن
جلد 1 صفحه 480
بدست خدا است و يکسر ديگر آن بدست خلق است لذا بدوا بخدا نسبت داده شده بعدا به خلق چنانچه در حديث نبوى معروف اشاره باين امر شده است و ممکن است چون قرآن کلام خدا است و هيچ نسبتى بخلق ندارد نسبت بخدا داده شده است و چون عترت در ظاهر از نوع بشرند و در واقع واسطه بين خلق و خالقند نسبت بمردم داده شده‌اند و بعضى گفته‌اند مراد توسل بامان خدا و امان مؤمنين و عهد خدا و عهد مومنين است که عبارت از قبول جزيه بحکم الهى و ذمه و پناه دادن مسلمين است و بازگشت اين جماعت بغضب الهى است از روى استحقاق و اين ذلت و مسکنت را دچار شدند براى انکار آيات الهى و قتل پيغمبران بنا حق و اينکه راضى بفعل پدران خود بودند موجب شد که بوبالش گرفتار شدند اگرچه موجودين در زمان خطاب مباشر قتل نبودند و در کافى و عياشى از حضرت صادق (ع) نقل نموده که قسم بخدا انبيا را نکشتند بدستهاى خودشان لکن عمل باحکام آنها نکردند پس نسبت قتل و معصيت و تعدى بآنها داده شده است بنظر حقير منظور امام آنستکه بفرمايد اينها که هستند از يهود اگر چه پيغمبرى را نکشتند لکن چون احکام انبيا و اخبار آنها را از ظهور پيغمبر آخر الزمان منکر شدند مثل آنستکه آنها را کشته باشند چون کشتن پيغمبر به عنوان پيغمبرى کشتن پيغام او است و اينکه نسبت ذلت و مسکنت بآنها داده شده در زمان پيغمبر (ص) که واضح است و بعدا هم اگر خطاب شامل شود بملاحظه آنستکه اين ها هر قدر ثروت‌مند هم باشند گدا صفت و ذليلند و درمانده و پستند و بمقصود خودشان از انکار رسالت پيغمبر (ص) که عزت و رياست دنيوى است نخواهند رسيد و اينکه مقيد فرموده است قتل انبيا را بناحق بودن با آنکه معلوم است براى آنستکه آنها خودشان هم معتقد بنا حق بودن آن بودند و اينکه معلل فرموده است قتل انبيا و کفر بآيات را بعصيان و تعدى براى اشاره بآنستکه تجاوز از حد منجر بمعصيت کبيره و کفر ميشود پس بايد شخص از ابتدا جلو نفس اماره را بگيرد تا بهيچ وجه آشنا با معصيت نشود و الا بتدريج ترقى ميکند تا انسانرا باسفل السافلين برساند خداوند توفيق زمامدارى نفس را بما عنايت فرمايد.