اطیب البیان (سید عبدالحسین طیب)
أَم تَسأَلُهُم خَرجاً فَخَراج‌ُ رَبِّک‌َ خَيرٌ وَ هُوَ خَيرُ الرّازِقِين‌َ (72)
آيا تو از آنها سؤال خرج ميکني پس خراج پروردگار تو بهتر است و او بهترين روزي دهندگان است.
(أَم تَسأَلُهُم خَرجاً) خروج مقابل دخول است يعني بيرون رفتن و در اينجا مراد مصارف است که انسان مال را صرف امور معاش خود ميکند و لذا تعبير مي کنيد به مخارج در مقابل مداخل، مداخل استفاده و تحصيل مال است و مخارج صرف مال است در تنظيم امور زندگاني و از همين باب است خراج سلطاني که از رعيت مي‌گيرد براي مصارف دولتي و در اينجا مراد اينست که آيا از آنها طلب مال ميکني براي مصارف شخصي خود و استفهام انکاريست يعني هرگز از آنها توقع استفاده مالي نداري و در بسياري از آيات تعبير به اجر فرموده که انبياء به امت خود مي‌فرمودند که ما مطالبه اجر يعني مزد رسالت از شما نمي‌کنيم و مسئله را در فقه متعرض شده‌اند که اجرت بر واجبات حرام است آن هم چه واجبي که تبليغ رسالت باشد و اينکه بيان از انبياء براي اينست که دعات باطله چون مقصد اصلي آنها استفاده از مدعوين است، چنانچه امروز مشاهده ميکنيم که علماء يهود چه اندازه از يهوديان استفاده ميکنند، کشيش‌هاي نصاري مخصوصا در روز گناه بخشان و همچنين آقاي قطب و آقاي مرشد و مبلغين سوء و و و ...
فقط علماء حقه مي‌فرمايند اجرت بر واجبات حرام است و ما توقع اجرت نداريم و در اينجا جاي چند سؤال است.
يکي آنکه يک سهم خمس جعل شده بر پيغمبر صلّي اللّه عليه و سلّم که ميفرمايد:
(وَ اعلَمُوا أَنَّما غَنِمتُم مِن شَي‌ءٍ فَأَن‌َّ لِلّه‌ِ خُمُسَه‌ُ وَ لِلرَّسُول‌ِ وَ لِذِي القُربي الاية) انفال آيه 42، ديگر انفال است که ميفرمايد:
جلد 13 - صفحه 435
(يَسئَلُونَک‌َ عَن‌ِ الأَنفال‌ِ قُل‌ِ الأَنفال‌ُ لِلّه‌ِ وَ الرَّسُول‌ِ) انفال آيه 1.
سؤال سوم آيه شريفه است که مطالبه اجر ميکند (قُل لا أَسئَلُکُم عَلَيه‌ِ أَجراً إِلَّا المَوَدَّةَ فِي القُربي) شوري آيه 24.
و اما جواب، اما مسئله خمس در مقابل زکاة و صدقات است که بر پيغمبر و امام و سادات حرام است و مخصوص به فقراء غير سادات است که هشت سهم ميشود (إِنَّمَا الصَّدَقات‌ُ لِلفُقَراءِ وَ المَساکِين‌ِ الاية) توبه آيه 60 اما سهم سادات که مخصوص به فقراء آنها است و يتامي و إبن سبيل آنها که ميفرمايد:
(وَ اليَتامي وَ المَساکِين‌ِ وَ ابن‌ِ السَّبِيل‌ِ) و اما سهم خدا و رسول و امام که تعبير به سهم امام ميشود نه براي مصارف شخصي خدا و رسول و امام باشد آنها هم مصرف سادات فقير و محصلين و خدمتگزاران به دين مي‌فرمودند و الا اينها فقير و محتاج نبودند و تمام ماليه خود را صرف فقراء ميکردند و بکمال قناعت زندگاني ميکردند، پيغمبر اکرم صلّي اللّه عليه و سلّم تمام اموال خديجه را صرف مسلمين کرد و بسا خود از گرسنگي سنگ به شکم مبارکش مي‌بست که احدي توجه نکند امير المؤمنين عليه السلام آن قدر املاک وقف فقراء کرد که در دوره بني عباس اختلاف بين سادات حسني و حسيني بود در توليت صدقات امير المؤمنين و خود به دو قرص نان جو و دو لباس کرباس معيشت ميفرمود که فرمود:
(الا و ان امامکم قد اکتفي من دنيا کم بتمرين و من طعامه بقرصين)
حضرت مجتبي عليه السلام چه اندازه اطعامات داشت، حضرت سيد الشهداء عليه السلام آن قدر درب خانه فقراء مي‌برد که گرده مبارکش زخم شده بود، حضرت سجاد عليه السلام هر شب چهل درب خانه مي‌برد که او را صاحب جوال ناميده بودند، حضرت صادق دارد در املاک خود آبياري ميکرد شخصي سؤال کرد، حضرت فرمود امروز در مدينه ثروتمند تر از من کسي نيست لکن
(قد عمل بالبدن من هو خير منّي)
اشاره به امير المؤمنين عليه السلام است و هکذا ساير ائمه هدي عليهم السلام.
جلد 13 - صفحه 436
و اما الانفال مربوط به اخذ اجرت نيست از امت، بلکه عبارت است از آنچه از دار الحرب بدون خيل و رکاب بدست آيد و کل ارض انجلي عنها اهلها بغير قتال و اراضي موات و آجام و بطون اوديه و قطايع ملوک و ميراث من لا وارث له و فدک هم جزء انفال بود.
و اما مودت ذي القربي براي نفع خود امت بود که ايمان باشد و نجات در آخرت، چنانچه ميفرمايد: (قُل ما سَأَلتُکُم مِن أَجرٍ فَهُوَ لَکُم إِن أَجرِي‌َ إِلّا عَلَي اللّه‌ِ) سبأ آيه 46.
(فَخَراج‌ُ رَبِّک‌َ خَيرٌ) تمام روزيها به يد قدرت او است و لکن نوعا بتوسط ايادي ديگران است لکن نسبت به انبياء و بسياري از صلحاء بدون واسطه مقدر فرموده از اينکه جهت ميفرمايد:
(وَ هُوَ خَيرُ الرّازِقِين‌َ).