تفسیر اثنی عشری

تفسیر اثنی عشری (حسینی شاه عبدالعظیمی) لَقَدْ وُعِدْنا نَحْنُ وَ آباؤُنا هذا مِنْ قَبْلُ إِنْ هذا إِلاَّ أَساطِيرُ الْأَوَّلِينَ (83) جلد 9 - صفحه 166 لَقَدْ وُعِدْنا نَحْنُ وَ آباؤُنا هذا: هر آينه بتحقيق وعده داده شديم ما و پدران ما اين سخن را پيش از آمدن اين پيغمبر و متحقق نشد وعده ايشان. إِنْ هذا إِلَّا أَساطِيرُ الْأَوَّلِينَ‌: نيست اين قول مگر افسانه پيشينيان و اکاذيب گذشتگان که در صحائف نوشته و گذاشته‌اند. حاصل کلام آنها آنکه اين سخنهاى حشر و نشر و زنده شدن بعد از مردن که براى ما گفته شود، هر آينه براى پدران ما گفته شد و هيچ اثرى از آن ظاهر نگرديد، پس اين خبرها افسانه‌هاى گذشتگان، و راست نباشد. چنين تصور نمودند که حشر و نشر، در دنيا مى‌باشد، و چون وعده آن نسبت به سابقين تحقق نيافته، در باره آنها نيز ثابت نشود و واقع نگردد! تنبيه: منکرين معاد را هيچ چيز مانع نباشد از تصديق حشر و نشر مگر انکار و لجاج، و الّا قدرى تأمل و تفکر در وجود خود به خلقت ابتدائى، هر آينه اعاده نهائى را تصديق نمايند به ترتب دو مقدمه ملزمه: مقدمه اول: مسلم است زمانى بوده که شخص انسانى در دائره وجود و ظهور نبوده. مقدمه دوم: آنکه به قدرت کامله خالق و صانعى حکيم و عليم، لباس وجود بر خود پوشيده، از مرحله امکانى به مرتبه بروز آمده با خلقتى عجيب و هيئتى غريب که عقول در ترکيب آن متحير است. بنابراين شخص عاقل پس از تصديق اين دو مقدمه، البته ملزم مى‌گردد به حکم عقل به اينکه ذات خالقى که به قدرت کامله و حکمت شامله او را ايجاد فرموده، قادر است بر آنکه دو مرتبه بعد از مردن، او را اعاده و برگرداند براى جزاى اعمال؛ و هيچ استبعادى نخواهد داشت، لذا در آيه شريفه ديگر فرمايد: «کَما بَدَأَکُمْ تَعُودُونَ» چنانکه ابتدا ايجاد فرمود شما را، همچنين برگرداند شما را.