تفسیر اثنی عشری (حسینی شاه عبدالعظیمی)
قالَ اخْسَؤُا فِيها وَ لا تُکَلِّمُونِ (108)
جلد 9 - صفحه 182
قالَ اخْسَؤُا فِيها: خطاب فرمايد خداى تعالى دور شويد چنانکه سگان ديگر دورند، و خاموش شويد در جهنم، وَ لا تُکَلِّمُونِ: و سخن مگوئيد مرا در خروج و رفع عذاب، که شما را بيرون نيارم و عذاب از شما برندارم.
بيان: قوله تعالى «اخْسَؤُا فِيها» اين کلام زجر است براى سگان. وقتى به انسان گفته شود، مى‌باشد براى اهانت مستحق عقوبت، و قوله «لا تُکَلِّمُونِ» مبالغه است براى ذلت و اهانت و اظهار غضب بر ايشان. ممکن است اين خطاب مالک دوزخ باشد از جانب حق تعالى به جهنميان.
تنبيه: آيه شريفه تنبه و عبرتى است براى متنبهان و هشيارى غافلان که تأمل و تفکر نمايند، در حقيقت واقعه آتيه مخالفين و منکرين را که خداى تعالى اخبار فرمايد از تغير صورتشان به آتش سوزان و سرزنش به تکذيب آيات قرآن و کشف حقايق بر آنان و اعتراف به گمراهى خودشان و تقاضاى خروج آنان و جواب به کلام در طرد سگان، هر آينه عبرتى خواهد بود براى مخالفان، انسانى که اشرف مخلوقات و قابليت دارد سعادات عاليات را، به سبب شقاوت کسبى در ارتکاب گناهان و تمرد از فرمان حضرت سبحان، خود را از اوج رفعت انسانيت به حضيض مرتبه حيوانيت آن هم به درجه سگ که پست‌ترين و نجسترين حيوانات است رساند و از سعادات ابديه محروم سازد، نهايت بدبختى و بى‌انصافى خواهد بود.
در امالى صدوق- از حضرت صادق عليه السّلام از پدران بزرگوار خود که حضرت امير المؤمنين عليه السّلام در بصره خطبه‌اى انشاء و بعد از حمد خدا و صلوات بر پيغمبر و آل او و موعظه در ذيل آن فرمود: معاشر شيعتى اصبروا على عمل لا غنى بکم عن ثوابه و اصبروا عن عمل لا صبر لکم على عقابه انّا وجدنا الصّبر على طاعة اللّه اهون من الصّبر على عذاب اللّه عزّ و جلّ.
معاشر شيعه من، صبر کنيد بر عملى که بى‌نيازى نيست به شما از ثواب آن، و صبر کنيد از عملى که نيست صبر براى شما بر عقاب، بدرستى که ما يافتيم صبر بر طاعت خدا را آسانتر از صبر بر عذاب خداى عزّ و جلّ.
جلد 9 - صفحه 183