تفسیر روان جاوید (ثقفى تهرانى)
إِنَّهُ کانَ فَرِيقٌ مِنْ عِبادِي يَقُولُونَ رَبَّنا آمَنَّا فَاغْفِرْ لَنا وَ ارْحَمْنا وَ أَنْتَ خَيْرُ الرَّاحِمِينَ (109) فَاتَّخَذْتُمُوهُمْ سِخْرِيًّا حَتَّى أَنْسَوْکُمْ ذِکْرِي وَ کُنْتُمْ مِنْهُمْ تَضْحَکُونَ (110) إِنِّي جَزَيْتُهُمُ الْيَوْمَ بِما صَبَرُوا أَنَّهُمْ هُمُ الْفائِزُونَ (111) قالَ کَمْ لَبِثْتُمْ فِي الْأَرْضِ عَدَدَ سِنِينَ (112) قالُوا لَبِثْنا يَوْماً أَوْ بَعْضَ يَوْمٍ فَسْئَلِ الْعادِّينَ (113)
قالَ إِنْ لَبِثْتُمْ إِلاَّ قَلِيلاً لَوْ أَنَّکُمْ کُنْتُمْ تَعْلَمُونَ (114)
ترجمه
- همانا بودند گروهى از بندگان من که ميگفتند پروردگارا گرويديم پس بيامرز ما را و ببخشاى ما را و توئى بهترين بخشايندگان
پس گرفتيد ايشانرا باستهزاء تا از ياد شما بردند ذکر مرا و بوديد که به ايشان ميخنديديد
همانا من جزا دادم ايشانرا امروز بآنچه صبر کردند که ايشانند
جلد 3 صفحه 658
بکام رسيدگان
گويد چند درنگ کرديد در زمين بشمار سالها
گويند درنگ کرديم روزى يا پاره‌ئى از روز پس بپرس از شمرندگان
گويد درنگ نکرديد مگر اندکى اگر شما باشيد که بدانيد.
تفسير
- خداوند متعال جهت استحقاق کفّار عذاب را براى آنها بيان فرموده باين تقريب که امر چنين است فرقه‌ئى از بندگان من بودند در دنيا که ميگفتند پروردگارا ما ايمان آورديم بوحدانيّت تو و نبوّت پيغمبرت و آنکه آنچه او آورده از طرف تو حقّ و صدق است پس بيامرز ما را و رحم کن بر ما تو بهترين رحم کنندگانى و شما آنها را استهزاء و مسخره مينموديد تا اندازه‌اى که استهزاء شما آنها را موجب آن شد که بکلّى از ياد من غافل شديد و ميتوان گفت آنها شما را بفراموشى انداختند چون وسيله سرگرمى شما بودند و شما بآنها و اقوال و اعمالشان ميخنديديد منهم امروز که روز جزا است جزاى ايشانرا دادم که بهشت برين است براى صبرى که در مقابل آزار و اذيتهاى شما نمودند و آنها بمراد خود رسيدند و کامياب شدند حال شما بگوئيد چند سال روى هم رفته زنده و مرده در زمين درنگ نموديد آنها براى طول مدّت عذاب و شدّت آن و حواس پرتى ميگويند يک روز يا پاره‌ئى از روز بعد متوجه ميشوند که خيلى اشتباه کردند ميگويند يک روز يا پاره‌ئى از روز بعد متوجه ميشوند که خيلى اشتباه کردند ميگويند ما ديگر حساب همه چيز از دستمان در رفته از ملائکه که موکّل حفظ ايّام و ساعات عمر ما بودند و تمام اعمال و اقوال حتّى نفسهاى ما را نوشته‌اند بپرس و خدا ميفرمايد درنگ نکرديد مگر کمى و اگر ميدانستيد آن زندگانى کم چه عاقبت ممتدّ جانسوزى دارد آنمدّت کم را صرف در لهو و لعب و معصيت نمينموديد و فائده اين مقاولات در آندار سرزنش و ملامت کفّار و تکميل عذابشان بعتاب رب الارباب است و در اين دار نقل آن براى ما است که موجب تنبّه و تذکّر شود و عاقبت خودمان را مانند آنها ننمائيم و بعضى بجاى قال در دو جا قل قرائت نموده‌اند و بنابراين نقل خطاب خدا بمالک دوزخ است چنانچه بنابر قرائت قال هم ممکن است نقل قول او باشد و بعضى انّهم بکسر قرائت نموده‌اند و بنابراين جمله مستقلّه است و بقرائت مشهوره تقدير لانّهم هم الفائزون است و محتمل است مفعول دوم جزيت باشد مانند و جزاهم بما صبروا جنّة و حريرا يعنى جزا دادم
جلد 3 صفحه 659
براى صبرشان فوز بجنّت را و عدد سنين تميز است براى کم استفهاميّه يعنى چه مقدار درنگ کرديد در زمين از حيث عدد سالها و بعضى گفته‌اند مقصود سؤال از زمان درنگ زندگى دنيا است نه مطلق درنگ که بيان شد و آنکه آنها جواب دادند يکروز يا پاره‌ئى از روز براى آن بوده که در دنيا خوش بودند و زمان خوشى کم بنظر ميآيد خصوصا اگر با ناخوشى مقابل شود و بعيد نيست و اللّه اعلم ..