تفسیر روان جاوید (ثقفى تهرانى)
أَ فَحَسِبْتُمْ أَنَّما خَلَقْناکُمْ عَبَثاً وَ أَنَّکُمْ إِلَيْنا لا تُرْجَعُونَ (115) فَتَعالَى اللَّهُ الْمَلِکُ الْحَقُّ لا إِلهَ إِلاَّ هُوَ رَبُّ الْعَرْشِ الْکَرِيمِ (116) وَ مَنْ يَدْعُ مَعَ اللَّهِ إِلهاً آخَرَ لا بُرْهانَ لَهُ بِهِ فَإِنَّما حِسابُهُ عِنْدَ رَبِّهِ إِنَّهُ لا يُفْلِحُ الْکافِرُونَ (117) وَ قُلْ رَبِّ اغْفِرْ وَ ارْحَمْ وَ أَنْتَ خَيْرُ الرَّاحِمِينَ (118)
ترجمه
- آيا پس پنداشتيد که آفريديم شما را ببازى بيهوده و آنکه شما بسوى ما باز گردانده نميشويد
پس برتر آمد خدا پادشاه بحق نيست خدائى مگر او که پروردگار عرش کريم است
و کسيکه ميخواند با خدا خدائى ديگر که نيست حجّتى برايش بآن پس جز اين نيست که حسابش نزد پروردگار او است همانا رستگار نشوند کافران
و بگو پروردگارا بيامرز و رحمت کن و توئى بهترين رحمت کنندگان.
تفسير
- خداوند متعال براى ملامت کفّار منکر معاد و اشاره بدليل آن فرموده آيا گمان کرديد که ما شما را براى صرف بازى و بيهوده خلق نموديم و شما بحکم ما باز گردانده نميشويد يعنى شما را بحکم ما باز گشت نميدهند و بعضى ترجعون بفتح تاء و کسر جيم قرائت نموده‌اند يعنى بحکم ما باز گشت نميکنيد خداوند برتر و بالاتر است از آنکه مرتکب امر عبث شود آنخداوندى که پادشاه حقيقى است و پادشاهى حقّ و سزاوار او است و بس چون تمام موجودات مملوک و قائم بامر و اراده اويند نيست خدائى جز او که خداوند عرش و تخت خوب و پر خير و برکت است چون کريم در جمادات بمعناى خوبى است و عرش الهى سر چشمه فيوضات غير متناهى است و در علل از امام صادق عليه السّلام نقل نموده که خداوند تبارک و تعالى خلق نفرمود مخلوقات خود را ببازى و بيهوده و وانگذارد آنها را سر خود بلکه خلق فرمود آنها را براى اظهار قدرت و تکليف
جلد 3 صفحه 660
بطاعت و استحقاق جنّت نه براى جلب منفعت و دفع مضرّت از خود بلکه براى ايصال منفعت و نعمت بآنها و اين بيان امام بضميمه کلام الهى با آنکه معلوم است که خدا غنى بالذات است خود دليل متين تمام واضح روشنى است بر معاد و حشر عباد و نيز از آنحضرت نقل شده که گفته شد باو ما خلق شديم براى فناء فرمود ساکت شو خلق شديم ما براى بقاء چگونه ميشود اين با آنکه بهشت فانى نميشود و آتش خاموش نميگردد جز اين نيست که انتقال از خانه‌اى است بخانه‌اى و کسيکه بخواند با خداوند خداى ديگرى را که مسلّم است چنين کسى دليلى براى ادّعاء خود ندارد چون برهان بر باطل اقامه نميشود و دين بايد با دليل باشد و دين بى‌دليل پذيرفته نيست خصوصا اگر دليل بر خلافش اقامه شده باشد حساب مجازاتش با خدا است کسى نميداند چه قدر است هر قدر بخواهد و مستحق باشد او را عذاب خواهد فرمود و قدر مسلّم آنستکه کفّار رستگار نخواهند شد و چون خداوند ابتدا فرمود سوره مؤمنون را بذکر فلاح و رستگارى ايشان ختم فرمود آنرا به بيان رستگار نشدن و فلاح نيافتن کفّار و دستور فرمود به پيغمبر خود که طلب مغفرت و رحمت نمايد براى خود و امّتش با اقرار بآنکه خداوند بهترين رحمت کنندگان و بالاترين بخشندگان است آورده‌اند که خواندن اين آيات در گوش مريض و مبتلا موجب رفع مرض و بلاى او خواهد شد و بتجربه رسيده است و در ثواب الاعمال و مجمع از امام صادق عليه السّلام نقل نموده که هر کس در هر جمعه سوره مؤمنون را بخواند عاقبت بخير و با سعادت شود و در فردوس اعلى با انبياء و مرسلين هم منزل و همنشين گردد خداوند بما توفيق تلاوت عطا فرمايد.