1- تشخيص روحيات دشمن و انگيزه‌هاى حقيقى خود، بسيار دقيق است، به
جلد 1 - صفحه 592
همين جهت در صدر آيه، کلمه‌ى «ها» هشدار و تنبيه آمده است.
2- دوستى بايد دو جانبه باشد وگرنه مايه‌ى ذلّت و خودباختگى و احساس حقارت است. «تُحِبُّونَهُمْ وَ لا يُحِبُّونَکُمْ»
3- مسلمان به تمام کتاب‌هاى آسمانى پيشين ايمان دارد، گرچه ديگران به قرآن ايمان نياورند. «تُؤْمِنُونَ بِالْکِتابِ کُلِّهِ»
4- به هر اظهار ايمانى اطمينان نکنيد. «قالُوا آمَنَّا وَ إِذا خَلَوْا ...»
5- گمان نکنيد که محبّت شما، دشمنان کينه‌توز را نسبت به شما مهربان مى‌کند.
«تُحِبُّونَهُمْ ... عَضُّوا عَلَيْکُمُ الْأَنامِلَ مِنَ الْغَيْظِ»
6- انگيزه‌هاى درونى، بازتاب بيرونى دارد. در آيه‌ى قبل: «قَدْ بَدَتِ الْبَغْضاءُ مِنْ أَفْواهِهِمْ» در اين آيه «عَضُّوا عَلَيْکُمُ الْأَنامِلَ مِنَ الْغَيْظِ»
7- دشمن نسبت به شما خشم و غضب ندارد، بلکه غيظ دارد. غيظ در مواردى بکار مى‌رود که ظرف انسان از غضب پر شده باشد. «مِنَ الْغَيْظِ»
8- از امدادهاى الهى، افشاى روحيه‌هاى دشمن براى مسلمانان است، تا اغفال نشوند وهوشيار باشند. «وَ ما تُخْفِي صُدُورُهُمْ أَکْبَرُ ... وَ إِذا خَلَوْا عَضُّوا عَلَيْکُمُ الْأَنامِلَ ...»
9- دشمنان کينه‌توز خود را تحقير کنيد. «مُوتُوا بِغَيْظِکُمْ»
10- برخورد اسلام با منافقانِ موذى، شديدتر از کافران است. «إِذا لَقُوکُمْ قالُوا آمَنَّا ... مُوتُوا بِغَيْظِکُمْ»
11- گاهى اعلان نفرت و نفرين لازم است. کافران کينه‌توز و منافقان حيله‌گر شايسته‌ى نابودى هستند. «مُوتُوا بِغَيْظِکُمْ»
12- به بهانه‌ى جذب کفّار، به آنها محبّت نکنيد، زيرا گاهى انگيزه‌ى واقعى محبّت، طمع يا ترس و يا خودباختگى است. «إِنَّ اللَّهَ عَلِيمٌ بِذاتِ الصُّدُورِ»
13- خداوند به اسرار دلها آگاه است. «عَلِيمٌ بِذاتِ الصُّدُورِ»
اگر باور کنيم که خداوند همه چيز را مى‌داند، کمتر دست به حيله و فريب مى‌زنيم. منافقان توطئه‌گر نيز بدانند که خداوند عملکرد آنان را مى‌داند و به
جلد 1 - صفحه 593
موقع پاسخ خواهد داد.