اطیب البیان (سید عبدالحسین طیب)
أُولئِک‌َ الَّذِين‌َ أَنعَم‌َ اللّه‌ُ عَلَيهِم مِن‌َ النَّبِيِّين‌َ مِن ذُرِّيَّةِ آدَم‌َ وَ مِمَّن حَمَلنا مَع‌َ نُوح‌ٍ وَ مِن ذُرِّيَّةِ إِبراهِيم‌َ وَ إِسرائِيل‌َ وَ مِمَّن هَدَينا وَ اجتَبَينا إِذا تُتلي عَلَيهِم آيات‌ُ الرَّحمن‌ِ خَرُّوا سُجَّداً وَ بُکِيًّا (58)
اينکه انبياء که در اينکه آيات شريفه بيان شد کساني هستند که خداوند بآنها انعام فرمود مقام نبوت و رسالت و عصمت و طهارت و ساير نعم دنيويّه و اخرويّه از پيغمبران که از ذريّه آدم بودند و از کساني که با نوح در کشتي نجات پيدا کردند، و آنها را بر کشتي سوار کرديم و از ذريّه ابراهيم و اسرائيل که اسحق باشد و از کساني که هدايت کرديم آنها را و برگزيديم که هر موقع تلاوت شود بر آنها آيات خداوند رحمن ميافتند بسجده و اشک ميريزند.
«اشکال» تمام اينها ذرّيه آدم بودند همان کلمه من ذرية آدم کافي بود وجه بيان بقيّه چيست! (جواب) براي بيان فضيلت فوق فضيلت است، زيرا اگر اکتفاء بذريّه آدم فرموده بود مي‌گفتند اينکه فضيلت براي تمام بني آدم هست امتيازي با ديگران ندارند.
«اولئک» کساني که از ابتداء سوره بيان فرموده زکريّا و يحيي و عيسي و ابراهيم و اسحق و يعقوب و موسي و هارون و اسمعيل و ادريس که ده نفر از انبياء را
جلد 12 - صفحه 459
ذکر فرمود.
الَّذِين‌َ أَنعَم‌َ اللّه‌ُ عَلَيهِم نعمت‌هاي خداوند بر انبياء فوق جميع نعم الهي است که آنها را مقدم بر جميع ملائکه و مقربان درگاه الهي است و مقام خلافة اللّهي بآنها عنايت فرمود و درجه اعلاي بهشت را بر آنها مقرر داشت و غير اينها از نعم دنيوي و اخروي حتي طاعت آنها را قرين اطاعة خود مقرر فرمود.
من النبيّين انبياء منحصر باين ده نفر نبودند اينکه ده نفر بعض انبياء هستند کلمه من تبعيضيّه است.
مِن ذُرِّيَّةِ آدَم‌َ نوع مفسرين بلکه جميع آنها اينکه جمله را با جمل بعد بيان اينکه مذکورات در آيات قبل که انبياء مذکورين ميدانند، چنانچه قبلا هم بنظر ميآيد که در ترجمه بيان کرديم، لکن فعلا کأنه الهام شد که بيان جميع انبياء باشد- يعني- النبيين که انبياء کلا از ذريه آدم هستند، شيث و ادريس تا نوح عليهم السّلام.
وَ مِمَّن حَمَلنا مَع‌َ نُوح‌ٍ که سام إبن نوح باشد تا حضرت ابراهيم و لوط.
وَ مِن ذُرِّيَّةِ إِبراهِيم‌َ که اسماعيل و اسحق هستند. «و اسرائيل» يعني از ذريه اسرائيل يعقوب و يوسف و داود و سليمان و زکريا و يحيي و عيسي و ساير انبياء بني اسرائيل.
وَ مِمَّن هَدَينا وَ اجتَبَينا که وجود مقدس رسول اکرم صلّي اللّه عليه و اله و ائمه اطهار عليهم السّلام هستند که آنها را برگزيد بر جميع ممکنات از انبياء و ملائکه و اينکه جمله مستقله است.
إِذا تُتلي عَلَيهِم آيات‌ُ الرَّحمن‌ِ مخصوص بهمين جمله آخر است، و آيات رحمن آيات شريفه قرآن است، زيرا در زمان انبياء سلف قرآن نازل نشده بود فقط اينکه خاندان هستند.
خَرُّوا سُجَّداً بمعرفت عظمت پروردگار و سجده‌هاي آنها بسيار طولاني مخصوصا زين العابدين و موسي بن جعفر عليهما السّلام.
جلد 12 - صفحه 460
و بکّيا ترسهاي اينکه اهل بيت، امير المؤمنين را تاج البکّائين و ساير ائمه طاهرين صلوات اللّه عليهم اجمعين.