تفسیر اثنی عشری (حسینی شاه عبدالعظیمی)
وَ يَزِيدُ اللَّهُ الَّذِينَ اهْتَدَوْا هُدىً وَ الْباقِياتُ الصَّالِحاتُ خَيْرٌ عِنْدَ رَبِّکَ ثَواباً وَ خَيْرٌ مَرَدًّا (76)
چون بيان فرمود که مهلت کافران و تنعم آنان به مال و منال دنيا نه به جهت فضل الهى است بلکه استدراج باشد، بعد از آن بيان مى‌فرمايد که قصور حظوظ مؤمنين از دنيا نه بواسطه نقص آنان است بلکه اراده فرموده که به عوض آن بهتر و خوبتر به ايشان رساند که آن مزيت اهتدا است که مثمر سعادت ابديه مى‌باشد:
وَ يَزِيدُ اللَّهُ الَّذِينَ اهْتَدَوْا هُدىً: و مى‌افزايد خداى تعالى در دنيا آنان را که هدايت شده‌اند به کتاب او هدايت ايشان را به تصديق هر چيز ديگر که نازل مى‌شود زياد مى‌فرمايد. و حق تعالى به وسيله تدبر و تفکر آنان در آيات بينات، عطا مى‌فرمايد به ايشان الطافى که نزديک گرداند ايشان را به طاعات و حسنات. نزد بعضى مقابله باشد، يعنى چنانچه کافران به سوء اختيار بر کفر و گمراهى مصرّ شدند، خداوند آنها را در گمراهى و خذلان واگذارد؛ در مقابل چون مؤمنين به حسن اختيار مهتدى شدند، حق تعالى هدايت ايشان را مى‌افزايد به ثبات در ايمان و توفيق در طاعت.
حضرت صادق عليه السلام به روايت کافى فرمايد: مراد زيادتى هدايت مؤمنان، متابعت ايشان است حضرت قائم عجل اللّه فرجه را وقت خروج آن حضرت بعد اعتقاد به آن سرور، و منکر و جاحد نبودن به آن حضرت؛ يعنى هدايت اول اعتقاد به آن حضرت و زيادتى هدايت، پيروى آن سرور باشد «1».
وَ الْباقِياتُ الصَّالِحاتُ: و کارهاى شايسته پايدار که نتايج آن ابد الاباد باقى ماند. خَيْرٌ عِنْدَ رَبِّکَ ثَواباً: بهتر است مر ايشان را نزد پروردگار تو از جهت
«1» نور الثقلين ج 3 ص 356 روايت 142.
جلد 8 - صفحه 219
پاداش از نعم ناقصه فانيه دنيويه که کفار به آن مفتخرند، زيرا عاقبت نعم فانيه، حسرت و عذاب اليم؛ و مآل اعمال صالحه، ثواب ابدى و نعيم مقيم. وَ خَيْرٌ مَرَدًّا: و بهتر است از جهت بازگشت و سر انجام کار.
عياشى- از ادريس قمى گفت: سؤال نمودم حضرت صادق عليه السلام را از باقيات الصالحات، فرمود: نماز مى‌باشد، پس محافظت کنيد بر آن، و فرمود:
بجا نياور ظهر را تا زايل شود آفتاب «1».
روايت ديگر از حضرت صادق عليه السلام که رسول خدا صلّى اللّه عليه و آله در مجمع صحابه فرمود: بگيريد سپرهاى خود را. عرض کردند: دشمن حاضر شده؟ فرمود: نه، بگيريد سپرهاى خود را از آتش، بگوئيد «سبحان اللّه و الحمد للّه و لا اله الا اللّه و اللّه اکبر و لا حول و لا قوة الا باللّه» پس بدرستى که اين کلمات روز قيامت مقدمات و منجيات و معقبات، و آنها نزد خدا باقيات الصالحاتند. در حديث ديگر (و لا حول و لا قوة الا باللّه) ندارد «2».
تفسير برهان- جعفى گويد: داخل شدم من و عمّ خود بر حضرت صادق عليه السلام سلام کرديم و نزديک رفتيم، فرمود: پسر که با تو باشد؟ عرض کردم: پسر برادرم اسمعيل.
فرمود: خدا رحمت کند اسمعيل را و بگذرد از سيئات او، پس فرمود: چگونه جاى او را داريد؟
گفت: ما به خير هستيم مادامى که باقى به مودت شما باشيم.
فرمود: يا حصين، کوچک مشمار مودت ما را، زيرا آن از باقيات الصالحات است.
گفت: يابن رسول اللّه، کوچک نشماريم آن را و لکن حمد مى‌کنم بر آن به جهت فرمايش ايشان که هر که حمد خدا کند بايد بگويد «الحمد للّه على اوّل النّعم» عرض شد: اول نعم چيست؟
«1» تفسير عياشى ج 2 ص 327 روايت 31.
«2» تفسير برهان ج 3 ص 20.
جلد 8 - صفحه 220
فرمود: ولايت ما اهل بيت عليهم السلام «1».